'SSrHS' Smithsonian Institution Libraries Purchased f rom the Cullman Endowment I * IN FRONTEM LIBRI. NOrica dum gremio tellus conchylia fundit Saxea » qua. quondam te fi a fuere maris : Dum glebas inter medicas % marmorq , metallumquc Et lapidum» formas: monftra marina jacenti. His fl upuit Vifis pelago Neptunus in alto i Sic» ait» & tellus ccemldregna tenet ? Tellm», quam dudum prudens Deus ab fc, Et fibi res proprias jugit habere: fuas? Tum venit in mentem merftfemel orbis imago r Quum gravis Oceano mi fla nataret humus ; * Tunc», ubi placatum terris mare funera liquit», Multa fimul tumulis obmta concha fuit. Qyi vero r o Numen !: (pergit ) tot fecula durant f Sedula qua rurfum colligit ifta manus ? Difcr homo noffe Deum fummum» qvi talia prsflat * Et Colleffiori lingua animoqve favea t Interprete JOHANNE GviLlELMO BaJERO» P*P. 1 J. A'*; : i.* i. i rw**? * u*»y *** JOH. JACOBI BAJERI, PHILOS. ET MED. D. HVJVSQVE IN ACAD- ALTDORF. PROF. PVBL. ILLVSTR. REIR NORIMB. PHYSICI IN TERRITORIO NORIMBERGENSI EJVSQVE VICINIA OBSERVATARVM SrcCINCTJ DESCRIPTIO. CVM ICONIBVS LAPIDVM FIGVRATORVM FERE DVCENT1S. J^ORIMBERCsE, IMPENSIS WOLFGANGI MICHAHELLIS, BIBLIOPOLjB. Anno MDCCllX . \;,4,w i ? i * r fe'. :« ■ , -i. - VflO > i, f ^ t.: - '■* : j- i 4 * ’ i :: rv^, ,:v; \ ,;;v /iV:t/ 'J.i ; : -w 0 a ':j.a M 'f-JV-J ■ ■ t . \ . * - j A 1 /% r j ii- , i ■ . ■ • f i I : 5 -v,.*? rt' ■ ; ? a v ; "f ,ruri I VV^ / • : • / • i : . i -■ .i '> >■ .4 . J ■'. i ' .. ■ ; . ’ ■ ' v i 3 ■ *: '4 C' % t v • . : % ■ :. ;. : ; , ••..:■ • >> vA O - ,4 \J '• , C:. m j ->■ £. W '/-X"-. ; Sx /LLPSTRIBVS, GENEROSISSIMIS =7X41« « PRVDENT ISS1M1S DOMINIS ACADEMLE ALTDORFFINE SPLENDIDISSIMIS, DN. JACOBO WILIBALDO HAL LERO ab Hallerftein , Inclytae Reip. Norimberg. Septemviro, Ecclefiarum Ephoro & Proto-Scholarchae , DN. CHRISTOPHORO FVRERO ab Haymendorff, in Wolkersdorff, DN. GVSTAVO GEORGIO TEZELIO a Kirchfittenbach , in V orra & Artelshofen , DN. CHRISTOPHORO ANDREE TVCHERO a Simmelsdorff &WinterfIein, EJVSDEM EMINENTISSIME REIP. SENATORI BVS CONSVLA- RIBVS ET SCHOLARCHIS ‘DOMINIS meis jugi obfervantta demijjb colendis , VITAM ET FELICITATEM! 1LLVSTRES, GENEROSISSIMI ac TRP- DEN7 ISSI MI DOMINI, <£Mi MCE NA T ES jugi obfervantia demifje colenai. Vinqvennium fere eft, ex qvo, lingulari VESl RA fublevatus gracia , in hoc amceniftimum Academias umbracu- lum, pofthabita Ratisponse opima Pra- xi Medica , iecesfi: cumqve per id tem- pus (qvod DEI Veftrumqve, DO- MINI ac M/ECENATES* beneficium eft) optatisfima tran- tranq villica te ftudia mea fruerentur, aeqvum elle duxi, non minus otii mei , qvam negotii VOBIS reddere rationem. Atq ve hujus qvidem indices VOBIS, Mufarum no (irarum Pr a fidibus > liato tempore exhibemus, illius autem qvales- cunqve frudtus prasfens opella fillit. Quando enim llatim a meo ad hocmunusaccellu deprehende fatorum benignh cate eas me incolere terras, in qvas rerum fbflihum copias, alibi latisfime fparfas, velut in compendium redegerit natu- ra, id egi, ut horas a publici officii curis vacuas, qvasqve fanitatis cauli motioni corporis dare folemus, perq virendae huic.regioni & vicinitati impenderem. Excitare me po- tuit ad hoc opus fulciplendum, praeter infitam in illa (ludia propenfionem , laudatisfimum exemplum AntecelTorum meorum , poli fata qvoqve mihi venerandorum, q vi Plora Altdorffma colledtas delicias maximo Philiatrorum com- modo polleritati conlecrarunt; Qvare & me juventuti Academicae, cui ducendae fum delimatus, rem gratam at- qve utilem praeltiturum putavi , fi pofl: cognitam lullra- tamqve viridantis telluris fuperficiem, ad interiora qvoqve Ipedtanda viam ipfis praeirem , fi cupidis Icientiae animis ollenderem, coeli loliqve nollri clementiam veluti qvod» dam mufeum , variis naturae donis refertum , & abs omni- bus gratis ulurpandum , undiqve circa nos inllruxille. Hoc fine igitur libellum illum, qvem VOBIS, PATRO- NI MAXIMI, fubmifie offero ,eonfcripfi , hoc fine eun- dem mw dem publici juris feci, nullus dubitans, qvin & Vos pro fumma xq vitate Veftra, & in hanc V niverfitatem {ludio- rum benigna voluntate , conatus {altem meos probaturi ficis , nec damnaturi iftam audaciam , qvse l LLV STR I A NOMINA VESTRA paginis his juflit praefcribere. lea Deus Vos fervet, fan&umqve ac {plendidum Ordinem Veftrum, qvem Vnius in Coelum abitus nuper imminuit» Alterius mox aufpicata cooptatio (upplevit , integritate valetudinis, felicitate regiminis » meritorum perenni gloria augeat & amplificet 1 1LLVSTRIVM NOMINVM tuitor & cliens devotiffimus JOH. JACOBVS BAJERVS. PR^EFA- PRMFATIO AD LECTOREM. Uo majori fludio ea naturalis hijlorise pars , qus Foffilia tradat :.apud exteras nationes hodie ex- colitur , eo magis dolendum efl , Germanorum mftrorum hic deficere mduftriam. Habuimus fane ante hoc fesqvi feculum Agricolam, Cor- dum, Gdnerum , Kentmannum, Fabricium, Encelium , Viros egregios , fua laude non defraudandos : At noftro sevo paucos invenias, illorum prementes ‘vefhgia , pkris- que fumtuum five metu , five penuria deterritis, vel etiam ar- ca Lapidum figuratorum originem vulgi perjuafione occupatis , meros hos effe natur se lufus , fena inquifttione indignos - ClariJJi - mus inter Anglos Eduard. Luidius , munificentia Procerum ni- xus, alacriter conquirere potuit Patria Jus; curio fas lapides, de- fcriptosque typis mandare : Dodiffimus Scheuchzerus Tigurini Magi (Iratus ampliffimi auioritatem in condenda Helvetuflatu- rali hifloria ducem habet : Noftris autem in regionibus rarior efl illa Magnatum gratia. Neque tamen crediderim, nos ideo omni negleSi 'officii culpa vacare , aut naturalem Germanice hifto- riam mmus feliciter procejfuram , dummodo Medicorum aut Phi- lofopborum quisque in Juo , quem incolit angulo , debitam curam, & vel otium J 'altem, ei impendat. Non etiam efl, cur ingratam )( X laba- m o )* . IdbotWus noftris pofleritatem metuamus. Schwenckfeldii enim Silefiaca , Hertodi Moravica , Lachmundi Hildefiana , immor- tali fama fruuntur, &qua nuper Anonymus fcriptor eruditus de Saxonia fubterranea commentari coepit , communi applaufu ex- cipiuntur. Me certe non quidem captanda gloriola, aut popu- laris auree cupido , fed fincerum publico bono inferciendi fiudium permovit , ut ex eo tempore , quo libertas otii Academici mihi contigit , res agri Norici viciniaeque naturales aliquanto dili- gentius fcrutarer, & inventas hoc libello Tecitm , B. L. commu- nicarem. Abfolutum perfeBumque opus hac vice ne expeBes : Pauculos enim annos bis in terris vixi , neque alias ifti operi horas dicare potui , nifi fubcifivas, fef a publico munere vacuas. Accedit , quod fine duce me in boc pelagus immiferim, quodque an- te me plures ( uti eos vel fortuna f&cafus, vel querendi indu - firia juvit) numerofa foffilium noftratium jpecmina exporta- verint, qua fi in me incidijfent, pleniorem reddere hanc opellam potuijfent. Forte erit , ut laudatus D. Scheuchzerus , Alt dor f- fina nofira quondam Civis , in bis Jludiis & Arte Medica inde - feJJus , e colleBis tbefauris plura hic pratermiffa expromat in pu- blicum, quorum ipfe, datis ad me literis bumanijfimis , etiam ante vifa bac mea, liberalem fpem fecit. Ego vero , qui haBenus & fumtus non exiguos, & operam non omnino nullam in hac curio - fa contuli , inpofterum quoque ea ulterius profequi , fi vitam vi- resque largietur Deus , pergam. Adeo enim , dum hac fcribo , nova fubinde fe offerunt notatu digna, ut fupplementum neque parvum neque contemnendum aliquando polliceri queam. Vale interim , & hac paucula boni confule-,. ORY- m r- m NORI€iE Cavft 7. DE SITV ET NIIBA AGRI : VV ' Ntiqua Noricorum Regio Danubium inter & Ae~ num fluvios montem que Cetium fuifie fer- tur fa) , squibus illi ^dibus , crudelitate Hunnorum depulii , iiltfa Danqbium con- ;cefferunt (£) , cumque Germania tra- ftum occuparunt , qui hodienum ab iisdem t)ft8 DIOttKJCUI appellatur. De finibus equidem recentioru hujus Norici ais- fentiunt Chorographi , fine dubio tamen caput ipfius ac praecipuam partem 'Conrtituit j veLiblq nominis indicio , No~ r imber o a eminentiffima , cum fuo territorio. Hic itaque mihi NORICVS ille AGER eft , cujus wfiM- tu dignet nari a , ad Regnum minerale pertinentia , receniere ani- mum. induxi , quamvis & vicinarum ditionum , prsefertim Palatinatus (uperioris curio fd quaedam hinc inde fim exhibitu- rus , | potiori interim denominationem faciens. Caeterum latitudinem hujus regionis, 'Sc-el evationem Poli efle inter grad. XLIX. &L. ex Geographicis conftat. Ipfum Vero folum glebte natura ac fertilitate perquam diverfim depre- henditur. Jffui proxime ambit Norimbergam ager plantv qui? A dem, (<*) Vid. P>.Cbrijiofb. Cedar Notit.Orb, antiqu. Lib II. cap.VII. p.fjS. (J>) Conful. prae caeteris B. D. D, IFagenfeU, de Civit, Norimb. Cap. IX» HC «• dem , fed’ vaTde arendfm eft, eaqiie decania Phil And?. OMtn - burgerus (c) re&iffime perhibet j cuniculos, hic nullo effieBu gau- dere , neuticpam animalcukleporini generis hoc nomine Venientia, fed militaret telluris excavationes (DflS SOittUtCtl) intslligens, genus Oppugnationis. (iibterraneum y qpod jam oiim Flavio Vegetio (d) terte,, cuniculum vocarunt, d leporibus, cfiti ca- vernas fut terris fodiunt s __jfafes autem cuniculos effeffu carere necefTnm eft, dum non cohaeret inter le fabulum , fed cava per medium fui fafta , deorfam & a lateribus promte ir- ruendo, iterum replet, atit faltem inditus pulvis pyrius non tanta vi", ut in gleba pingui, fundovelapidofo, poteft ope- rari , cum potius arenae in cumbentes accenfo pulveri faci- lem egreffum, citra infignem collocatorum in vicinia aedifi- ciorum aut hominum jafhiram concedant: fed haec ut & m Campos utcunque arenofis, in fe macros ac fteriles, agri- colae 5t hortulani adeo didicerunt colere ac §ocufjct-tetcf) nuncupa- tur, cum e duodecim quondam pifdnis in unum conflatis ori- Az ginera gmem duxiffe populari opinione fecatpf ; Vaftam am- pliflimam hanc, uberrimamque pifiinam, quam optimo ju- re lacum dixeris , inter alios amniculos Bet 5tfd)bdd) cogno- minatus influit ac: penetrat * Norimbergam ipfam poftea tranfiens. ■- u> bs r. . Perperam quidem a multis attributa, modo difto rivo, fed curiofa perquam eft fiat urigo, quam W Bttt Ut: fpttmg appellant, occurrens in medio fere itinere, quod Altdorffio ad: pagum; gdttlbutg & montem Mauritianum ducit.. Ibi amplus aliquot orgfas prof undus terree fibulo fa hia- tus aquam ex imo eruftat, ea’ qiiidem copia,, quae modico intervallo tribus molendinis fucceffive agendis lufficiat. Has aquas non efle alias , conftanter aflfeverant ruricolae , quam illas quae in monte. Weiffenbrunnenfi , haud procul diffito ,, fcaturiunt , hinc pauiifper continuato fupra terram curfli iterum difparent , & quali abforberituryfcx hiatu de- mum ifto rurfus proditurae;. V orto Fontium aqua dulcis tanta fuppetit copia, ut ih Vrbe fola numerentur CX XXIII. qui funt publici , quam- plurimis autem privatorum aedibus proprii fui fontes in- exiftant. Publicos inter,, falubritatis laude , jam pridem erni- miffllle, qui prope macelli pontem confpicuus , Bet £an$: Ijetmet-S5nmnen appellatur. De hoc in contrarium bea- tus Cajp. Hoff mannus nofter (a ) ita fcripfit : Puteus e fi Norim- btrga , B£t Mt j ad quem magnus eft concurfm mi fero- rum- opificum at ille medicatus eft ; arrodit enim • manus & pedes lotricum% cum diutius perfiverant: Quemadmodum vero as- lertum pofterius nulla' hodie experientia confirmatur , fic prius, quod nempe medicatus fit ille puteus, pariter vacil- lat, dum nihil peculiare five boni, five mali oblervare licet, praeter infignem aqua puritatem & fitporis fuavitatem, qua fontibus aliis ipfam praeftare iubenter conceflerim. Jure ia). Paralipom. Meditam. Officin.cap, ult. m m Jure autem meritoque aquis medicatu accenfetur BAL- NEVM, quod vocant FERINVM (baS 2Bl!l>bai>) intra Vrbis moenia fitum, verfus orientem , velut in fronte illius infulae , quam Pegnefus , geminato poftingredum fuum al- veo luxurians complebitur , vulgo bie:©d)6tt appellatam. Puteus eft latis amplus nec parum’ profandus , e quadratis faxis compofitus, quam ex: dimidia circiter parte, paulo ul- tra juftam hominis altitudinem’ afcendens aqua replet , non altius accrelcere fblita , nec multum decrdcere , tametfi magna liibinde copia hauriatur: Tres ipli fontes aut origi- nes fubtus efle feruntur , quae falutarem limpham in com- mune receptaculum corrivant., Inde vero illa per antliam affabre conftrubam elevatur , deducenda per canales in proximum aedificium , & infundenda praegrandibus ahe- nis , ut calefieri & ufum balnei praeftare polfit. Non aeque CertO’ COnftat de antiquitate hujus balnei , po-’ pularis tamen eft traditio , jam ante unum & fesqui lecu- lum id floruifle. Floret faltem hodienum , omni necefla- ria commoditate inftrubum , & frequentatur quotannis. Vere praelertim adulto , tum declinante in autumnum aeftate ,, a perlonis variae conditionis ac dignitatis, inter- dum etiam extraneis , laefam diverfimo de valetudinem, luam provido illius ulii recuperantibus. Conducere inprimis' deprehenditur ex infarBu & oh. JlruBione -vifcerum abdominis laborantibus , hypochondriacis , ca- checticis , &c; Seorfim fixus: ficiuhfis complura', incommoda tollere exploratum eft , menfium puta: difficultates , fluorem al- bum , iplamqu t fterrlitatem. Voveo articulorum- debilitatem,, tremorem , paraljfin & conttaBuram potenter amoliri experi- entia docuit , cutis denique foeditatibus -variis mederi! Ne- que folum lotionibus aefemicupih impenditur latex ifte fa luta- ris, verum & potari ad aliquot undas confuevit a balneanti- feus ,, antequam labrum ingrediuntur, haud fruftra perfuafi, A j cbllru- m «• obftru&iones fic facilius expediri , alvum quoque officii fui memorem fervari, cujus alias retentio tam moleftus quam frequens balinei effeftus eft. Caeterum aquam hanc revera effe mineralem, five par- ticulis quibusdam afdvis mineralium impraegnatam , non modo laudata, -virtutes arguunt , verum & fapor indicat, fi quidem deguftata fub dulce Sc fubadflririgens quippiam mani- fefte lapit. Idem quoque pallidm confirmat color quem ac- quirit ubi paulifper in aere libero ftetit , tametfi e puteo recenter haufta fatis clara & fere pellucida appareat. Ac- cedit intenfa flave do , qua non tantum parietes putei & canales incruftantur, led & linteamina Mneantium adeo profunde tin- guntur, ut difficillime, quovis etiam eluendi artificio adhi- bito, hinc purgari queant. Jam de ingredientibus iftis aquam noftram particulis non una innotuit medendum opinio. Joh. Pharamundu* RhumeliUs (b) & Joh. Scultetus (c) Norimbergenfis olim Phylleus , multique alii hujus & fuperioris feculi Arte Me- dica praeftantes Viri, ochram ferream fave terram martialem accufant , falinis jubtilibus (piculis in gremio terrae reclulam atque exaltatam. Joh. Hrkias Cardilucim autem (d) lenten- dam illam rejicit , nihilque prorfUs martiale balneo inejje con- tendit, experimentis quibusdam a fe inftitutis confidens» unde potius arbitratur , fulphuref nelcio quo ) univerfali ru- bro mineralis regrt nondum Specificato , <& falis gemma tantillo impraegnatam exiftere balinei lympham , duplici adeo natu- rali charaBere vel fignatura notatam , (olar i nempe rubra, & lunari candida. Me quod attinet , lubentius fubfcriberetn priori lenten- dae, quam huic Cardiluciana opinioni , cujus etiam funda- mentum & rationes parum firmas in proclivi elfet firmiori- : ' bus (b) Nymphograph. A. edita, (c)' Sfturnbet^tjditsS S35td)(’gi)a fol. i^.&fequ. (fi) 37- m 7. m bns argnmentis deftruere, nifi crederem , Virum Excellerc- tifllmum , Dn. D.foh. Paulum TVmffbainium , Affinem & Col- legam meum plur. colendum , qui accuratiorem t: alnei Norim, bergenjis (multum deftderatam) hifioriam pridem meditatus eft , id quoque non neglefturum. Quare ego plura in hanc rem proferre fuperfedeo , id faltrm annectens , haud videri , (\uod ScaltetUi exiftimavit, ebarafterem martiakm aquis illis imprimi , per ftorias & recrementa , qua a ferrariis officinis t ibi locorum quondam fortafle extantibus fepulta remanfe. rint-, qnafi vero non conftaret,Norimbergen(e territorium paffim abundare venis ferri , unde laudata tinftura commo- dius deduceretur quam a (coriis, quarum exiftentia &fuffi- cientia libere nimis hic fiipponitur? PrcEter memoratum balnei ferini puteum j confimilis natu - ra aquarum ve/ligia & alibi (e prodiderunt. Ita cum ante fe- miieculum circiter in ea, dem infula, trecentis quafi a balneo pas- fibus d/jlante loco , in gratiam officinae tinfroriae puteus fode- retur , aqua illius pariter ochra ferrea particeps ideoque ad ulum quae (itum inepta fuit deprehenla, Sculteto (e) narran- te. Quin hodieque in altera Vrbis extremitate , occaium Verfus,.*0/2 procul ab egrejju Pegnefi , fonticulus perennat, la- pides fr obvia quoque jimili colere imbuens quo aqua balnei Ut credibile fit ejusdem venae efle propaginem. Neque hoc tacendum , quod anno (uperioris (eculi XLVL fama incre- buerit novi fontis foterii , in pago '3flbd6f)Off (fere dimidium milliare ab urbe, qua ortum ea lpetfat , remoto) fcaturien- tis , cujas lympham itidem quodammodo affinem balneo ferino judi- carunt Tagaciores (f) fimul animadvertentes, hujusdem ge- nii aquas hinc inde , praefertim ad amplam iftam, fupra in- digitatem pifcinam (ben X)U§CtteU0) . aliquot paflus, longam latamque , verius caelum quidem apertam , & hinc luminolam, a lateribus ve- ro undique prolixa laxorum mole clauftm : Ineft tamen ite- rum meatus, nempe oftium ipfius cryptae ad orientem pro- tenlae. In hanc igitur erefto corpore datur ingredi , & li- nea quali refta plusquam centum grefliis facere. Latitudo alicr^i eft* ma jor triginta pedibus * alicubi multo minor. Al- titudo fumma cubitos XII. fuperat, propendentibus hiulcis lapidum fornicibus horribilis. Perpetua hic nox eft , ac te- nebrae denfiffimae , non nift facibvis accenfis frangendae : Harum autem minifterio pojfufirari poteft internus angulo- fpeluncae ambitus , nili quodplura e lateribps hinc inde fs diffundant avia , propter anguftias fundumque paludo- lum acceflu difficillima ; fiquidem nemo eft , qui cunftqs VSaa&cryptA anfraftus fe perreptaffe &,fipem reperiffe gloria- ri queat., .. ^ f Caeterum ihmedio fere Ipelpe ogimm^mmntmeturaqua dulcis & limpida fi agnum H quorum majus adepexiftit anv- pium, ut luo loco totam fere latitudinem, crypta , nec rnini- mam longitudinis partem occupet. Profunditas* alicubi deprehenfa plusquam pedalis , non computato largiffimo fun^hlabulo, fplendente , ex quo nonqulli neleio quid no- bilioris metafiiro^ aliquando frullra laborarunt. Hoc inpri- m tt. inprimis notabile, quo Afiagm ifta ntiJltim, quovis anni tempore, oblerVentur vel decrementum pati vel aceremen- tum , tametli frequentes e laxo lis concamerationibus guttae pafllm defluant; Quare vero fimillimum eft , fubinde tan- tum aquae ex fidgnu in vapores abire , quantum per diftas deftillationes rurfus accedit, fervata fic limper proportione. Occurrit equidem in via , quae Hersbrueco Veldam ducit, prope hoc oppidum, rivulus e radice montis oppofiti cum impetu prorumpens , quem a laudatis ftagnis originem tra- here vulgus exiftimat, ftd nulla probabilitate, nedum certi- tudine, mihi faltem haffcenus perlpeffa. Interim aqux ifLe fubtsrramx , Utut Vere ftagmntss , ftint potu latis delicatae 8c innoxiae , vel folo ruricolarum con- ftanti teftimonio, qui opus facientes in agris vicinis, aeftate praefertim fervida, hinc fidentes, ad illam cryptam advolare folent, mira fuavitate laticis, gratoque frigore ailefti. Quae ulterius reperiuntur in hoc (peUo digna notatu, ®. g. Lac Iunx , ‘Terra jigillanda , StalaBites , &C. ea in fequentl- bus fuo quodque loco proponam. Id lolum obiter moneo, multos ede, qui pro exhaufta metallifodina (dtlt (UtSqefilfjtte , $unt> i ©tube ) habeant iftam Jpeluncam; quod tamen mini- me videbitur ei, qui iplam pariter ac fodinas quasdam me- tallicas viderit, & inter le accuratius contulerit. Altera crypta, cujus mentionem hic facere decrevi, fita eft non procul a pago ^(Uietfjeint / qui ad Palatinarum So- lisbacenfem pertinet , & quatuor leucas circiter Altdorffio abdi. Ibi in plano montis vertice, inter agros , foramen, eminus haud confpiciendum , praecipiti ad padus aliquot de- fcenfu viatorem dimittit in cryptam , cimmeriis quoque per- fufam tenebris. Mox ab ingreflii cavendum eft, ne quis defleftat ab angufto tramite, & in vallum a latere praecipi- tium delabatur. Paulifper autem continuato per altam iftam femitana itinere, fatisque illuftrata per t sedas crypta, B * major major utrinque defcendendi facultas fefe offert, ad centum usque palTus , admodum declivi femper & falebrofo fundo. Pendent deorlum , plus minus alte conftituta , faxorum la- quearia , jacentibus hinc inde fragmentis praegrandibus, olim delapfis. _ Stagna quidem hic nulla , cum interi m largis aqua limpida fiillicidiis parietes M pavimenta madeant , fuccrefcente pas- fim ftalaclite & Lacie Luna , alibi commemorandis. Caete- rum Crypta haec ab accolis Da&jJBtn&lOd) nuncupatur, quafi efTet /Eolica , ventumque fpiraret , quod tamen nec ipfe ha- ftenus, utut aliquoties coram adfuerim, potui ohfervare, nec ab aliis fide dignis refcifcere. Plures, quae circa nos inveniuntur, fpeluncas nunc non recenfebo, fed paucis revertar ad aquas / ubterramas . Harum originem quidam a vaporibus ex profundo terrae fublimatis deducunt, alii contra e roris, pluviae, nivis, per corticem terrae difllpatis, iterumque condenfatis moleculis proficifci contendunt ; nec forte perperam, quamvis ejusmodi con- troverfias Tagacioribus dirimendas lubens relinquam. CAprr HL DE TERRIS, QVARVM SINGV- L ARI S VSVS EST, PARTIM APVD MECHANICOS, PARTIM MEDICOS.. PRimarius in elencho 'Terrarum locus ARGILLA? (olet tribui ; quae eft gleba ponderofa , pinguis veluti & un- ftuofa, tenax & duftilis , quamdiu humida exiftit , ficcata vero duritiem acquirens, nec facile dehifcens. Hujus bene multas fpecies fuppeditat Noricum noftrum. Figul na opti- ma, tam rubra quam alba foditur prope pagum vicinum Alt, 13- )# Altdorffio, $33ttwfdf) 14. W Jgrkola (?) anteCLXX. ferme annos , commendavit forna- culas fiBiles , quas Nor imber ga mittit , pro coquendis venis & met al- ius addens infuper, ex argilla effojfa ad arcem Kotebergum, qu& diflat a Nor imber ga circiter XIL M, pajfi fieri catinos , in quibus orichalcum conficitur: idos ex igne , una cum orichalco ejeBos non rumpi , fed vitri candentis modo torqueri & trahi . Num vero tales adhuc elaborentur & ufurpentur , comperire haftenus non potui , perinde ut id , quod Paler . Cordus (d) fuo tempore annotatum tradidit : Lateres Nor imber g& & Augufia fieri ex luto & abiegni ligni (cohe , fimul duBis & coBis : exufias fcobes re~ linquere cavernulas 9 i deo que pumicibus raritate & levitate fimilm ejje hos later es , ex quibm camini & intefiini parietes e xt ruantur* Quoniam de terris , apud artifices mechanicos ufitatis , agere coepi , ejusdem generis unam alteramque fpeciem fubjun- gam. BOLVS R VBR A, vulgari Rohemka parum cedens, £ rui- tur ad pagum Xtofcbeilte&tb ( Petzenfteinio, oppido Norim» bergenfi, propinquum) di tionisBrandenburgico-Baruthinaes, tanta quidem copia, ut onerandis fubinde plauftris fufficiat, & vili admodum vendatur pretio. In eodem traftu, prope pagum Noricum, ^e^eilRdnet ^)6Xt nuncupatum , e pro- fundo valde puteo TERRA, itidem copiole , depromitur FLAVA (eu LVTEA, quae, in furno prius ficcata. Norim- bergam & aliorfum devehitur , exiguo pariter divendenda pretio. Hanc pro genuina ochra veterum ut habeam , tanto mi- nus ambigo , quanto magis ipla veros ochra. charaBeres expri- mit, colorem puta laudatum ■> fiaporem adfiringentemy & praecipue, quia igne ufia ruffefcit adinfiar rubrica, quod quidem Diofcori - des (?) ochrae proprium ef Te docet. Utraque autem , tam lutea , quam rubra terra , ufum potiffimum praebet in ) de figur. lapid. cap. II. p. po. m w complures recentiorum , e. g. Anfelm. Boetius de Boot (fi) Jub. Cardus Rofenbergius fi),Qlaus [Formias ( m ) , Joh. Schrccderus fi) $cc.. fua defcripferunt. Erit autem operae pretium, Clar. D. Car oli NicoL Langil -y Lucernenfis , utpote noviflimi. autoris, derufu LaBi$, Luna relationem (o). caeteris locupletiorem hic infere re : Pardum t fi tenuium yficcat fine mor fu , abflergity acida imbibit y acria e dulcor at % pier is que morbis ab iis provenientibus me- detur , & non parvam Lac Luna inter & Bolum Arme nam deprehen- di affinitatem y cujus potior es vires pofjidet» Interne prod^ft in foda dr ruciu nidorofi grumisfmguinis diffolvendisy nec non in hamorrha- giis y aliis que fanguinis profluviis fiftendis* ln ardore urine. , & re- liquis ejus affeBibus ab acrimonia & ac i ditate ortis y Jfeciatim in fir angur ia juvat , dolorem nephriticum fe dat arenulas e renibus pellit r e arumque generationem impedit, ln colica y diarrhcea & dyfenteria pr&feytaneum efl remedium , quod nonnulli etiam in fe- bribus malignfs peftilent talibus cum fruBu exhibent. Demum lac mulierum laBantium copiofe auget , propinatum cum cryfiallo praeparata , femine focniculi r aliis que (fetificis. Externe Lac Luna confert ad acidum occultum ■ ulcerum abfumendum , imprimis tibia- lium y qua mire purificat r conglutinat & ad cicatricem perducit \ Multi illud 3 loco nihili albi y collyriis addunt ad exficcanda oculorum ulcera y eorumque defluxiones acres inhibendas. Haftenus ille * quocum omnino conferri merentur , quae Eman. Kxnig (/>),. Joh, Jac. IFagnerm fi) &. praecipue ExcelL D.-Jf^..^Co. Schemh- zerus ( r) haud diffimilia fcriptis confignarunt. Qnodgenefin LaBis Luna attinet*illam minime arbitror deducendam d vaporibus metallicis praefertim Luna feuargen- ' . - ;■ V\ \ ti (t). de lap &gemm. hiftor. Lib.IL cap, 229. (/• Animadv. &Exerc. Med. XE (m) Mufei Lib. L Sedi L cap. IV. (») Append. ad Pharmacop* p„ im 897. (oj Idea Hift. Nat. Lap. fgur0 Hei- Vet.cap.Iir. (/>) l.c. capuli, fq) Hi Nat. Helve t. p. 341. O) SSefcfjreib, Det ^atuc^efc&i&ftn fas @d)ttsd5«4'ani>e# Part.lL p.1^4- fi condenfatis , ut Wotmius aiiique autumarunt, fatis tamen confutati a laudato D. Scheuchz>ero. Sed longe probabilius ftatuitur, aquas (ficuti fub finem capitis antecedentis fuit oftenfum) per corticem terrae ablbrptas , & altius in com- pagem certi generis laxorum penetrantes, abluere hinc inde & fecum vehere tenerrimam lapidum fubflantiam , & veluti cr eme- rem > hunc poftea rurfum e linu luo dimittere , nafta occa- lione commoda in fubterraneis cryptis , quarum in parieti- bus corrivatae aquarum guttae, difro lapidum cremore fca- tentes, lenfim evaporando evanelcunt , relifta , quam libi in tranfitu e faxis adlciverant , materia , in ipfiim Lac Luna coalitura , ambientis praecipue aeris auxilio necanda. Num cognitum habuerint prifei Medici Lac Luna , & an Morochtm aut Galaciites eorundem fit? jam non vacat dis- quirere , quamvis multi neotericorum id fulpicentur. Pa- rum etiam interefle puto ?ad quamnam terrarum clajjem refera- turi ftante tamen propofita modo hypothefi , de ortu Latiis Luna , illud ad Margam five medullam fax orum pertinebit. Gae- terum mihi gratulor, quod, nemine praeeunte, offenderim in hac regione curiofum illud foflxle , Sc apud nos extare, primus fortalfe nunc declaraverim , non dejerans, quin & alibi per Germaniam inveftigari poflit, quemadmodum in Moravia & Superiori Auftria Joh. Ferdin. Hertod (/) extra Eu- ropam vero, in Inlula Sumatra, Herm. Ni coi. Grimm (?) re- pertum teftantur. Seorfim quoque Cimbriam Latiis Luna feracem efle arguit Marga Saxatilis^ ex infulis Feroienjibus , quam delcripfit 1. c. Wormius, & analogam penitus Helvetico Latii Luna oftendit. Sed plura , in hanc rem, dubio procul legi poterunt in celeber t.Joh. Dan - Majoris peculiari t rati at u de La- tie Lma , quem tamen hucusque nondum videre mihi con- tigit , etfi fedulo quaefiverim. Hoc interea poflum confir- C 2 mare, (/) Tartaromaft. Morav. pag. 72. (?) Epliem. Germ. A. N. C» Dcc. II. Ann. V. pag. 69. «aare, quod allegatus E>. Langius notavit; Lac Luna , nimi- rum , aeri maga ( ac diutius ) expojitum, facillime iterum indue- re naturam lapidis : An vero genuina caufa hujus metamor- phofeos fit nitrum aereum , denuo admixtum, ut ille vult, ego quidem vix aufim decernere, contentus, quod e phae- nomeno ifto rationem didicerim , quare interdum Lac Lunet occurrat afperius & lapidofiw , non quod tale fit immaturum adhuc & crudum, ceu Gefnerus credidit, fed quia nimis ma- turum & veluti bis coftum eft. Praeter Lac Luna, alias etiam marga differentias Novicxitn noftrum exhibet, inpritnis vero illam, quae k«t' ME- DVLLA SAXORVM (©tdtt-^Jifltd:) appellatur, paffim- que obvia eft , inftar nuclei, glandulae feu medullae , de com- miffuris & cavitatibus petrarum eximenda, quando hae a lar pidicidis franguntur, cinerea plerutnqneaat albicans , non ae- que ponderola & pinguis ut argilla, friabilis tamen. Hujus- modi confpicuas portiones elicui e rimis & interftitiis laxi arenofi , in valle profunda prope pagum ©tftttfpetq / ubi & aliam ex amniculo collegi margam , nempe duriorem , rubricae in modum , e gryfeo & violaceo variegatam , pander o fam , quae lapidi nigro fiflili affricta lineas ducit eoioris fere carnei : Docuerunt autem experimenta, hanc marga fleciemferrotjfe refertam, ideoque nobiliorem cenlendam. Alia rurifus mar- ga fe mihi obtulit circa SBUKfd&atfr/ in foraminibus finuo- fis quorundam laxorum , tenera & levis admodum , coloris aurei feu lutei, quam pariter martialem judico. E lapidicina mon- tis Mauriciani margam quoque confecutus fum , fed impurio- rem , colorispartim albicantis , partim lutei & punicei. Caeterum ufus Marga in Medicina & virtutes, licet a variis depraedicen- tur variae , potiflimum in abforbendo & leniter adftringendo confiftunt; quare inter ipfarn &. terrea concreta alia exiguum satione effetius intercedet djfcrimen. #( M. )# Margx perquam affinem terram , fiffitem aut e niimerofis incumbentibus fibi laminis compofitam , colore glaucam feu ex coeruleo incanam, faporis laudabilis , deprehendi ad radices montis , inter pagos Altdorffio propinquos , & ©d)lpai‘senbact). CRVSTOSA vero TERRA elegans, in lutifodinis noftris, & inter arenas rivuli ad molam ISrettf)Cll reperitur, quam e (icttiue/uyt D. D. Maur. Hoffmamus nofter (*) lapidem vocat miniatum , ideo forfan, quia paulo &{t durior , §C quarundam cruftarum colore minium mentitur . Ejus quan- doque viginti pofliint numerari crufix , fibi invicem fuperin- duBet ,confimili modo, ut in lapide Bezoar apparet , centrum pos- fidente vel ejusdem confiftentiae nucleo, vel pulvere non dis- paris naturae & coloris. Eft autem color , praeter diftum mi- niatum, rariorem , vulgatior luteus aut ochreus , martiakm ar- guens genium qui clarius fe prodit uftione inftituta, hinc enim jucunde ruffefcit, & rubrica aqualis evadit, cui propter- ea, qua pigmento , qua medicamento, fubftitui pofte illam terram non temere Ipondeo. Margacea porro gleba, pallide lutea , mihi oblervata eft in crypta Kauerheimenfi, ied quae arenulis fcatet, lavando ta- men, lege Artis , facile purganda. Et haec quidem de TER- RIS NORICIS in praefenti difta fufficiantj plura fortafte fuccurrent ac proferentur in pofterum , ego interim ad lapi- des recenfendos me conferam. Capft IF DE LAPIDIBVS IN GENERE, ET SPECIATIM IIS, QVI SVNT UfJLO^Qly h.e. NVLLA CERTA FIGVRA CONSP1CVI. ACturus lapidibus Noricis , minime neceftanum puto» . generalem iftor um corporum notionem operofius e voi vere : C 3 Siqui- Qi) Flora Aitdoitf. Dwuc. hyiv. iub Biitm lit« L» IAPIDES NORICI figura certa Siquidem plerisque mentibus jam fatis firmiter inhaeret ge- nericm ille conceptus de Lapide , quod fubftantia fit dura & rigi- da, non duElilis , nec aqua nec oleo folubilts , ne cp igne liquabilis, & C. Cujusmodi conditiones quodammodo diftinrtum reddere queunt lapidum genus , a reliquorum foffilium clafllbus. Prolixas divifiones lapidum , paflim ab Autoribus traditas , pariter haud moror , quippe qui neutiquam univerfalem , fed noft ratium fdltem lapidum hi floriam concinnare decrevi. Efto igitur idonea, pro inftituti ratione, iequens dispofitio: gaudent : Vid. 7abb. Syecial. r ' 1 molliores. : s Saxum arepfyium , 'Tophus* Lap . Calcar . Gyvfum Aldbajlrum. J Opaci ^ sjj j j duriores : Marmor , Silex, j carent J ^ > L | j integre ; Fluores Crjjl allini. | Diaphani J ■ ' 'j^ex par te : Fluores £olorati & li vidi. Inter Iapides , figura certa carentes , opacos, molliores , recepto apud Phyficos more, primum collocavi SAXVM ARENA- RIVM: Eft autemchararter ipfius, quod alperum exiftat, nec poliri perferte queat, alfriftum ftrideat, & in particulas duras, rigidas , ARENAM nempe loleat comminui ; ut adeo ex hoc lapide refoluto Arena, ex hac autem concreta ipfe Ia- pis oriatur. Vulgo dividunt arenam, in litoralem & f officiam, ceu Vitruvius {a) jam fecit. De illa, quam mare pariter, ac fluviatiles aquae tantum non omnes , alveis luis continent ac vehunt, plus minus puram & aequalem, non attinet dicere. Fojficiam autem , quae fcilicet, extra aquam , b locis variis e- ruitur, habemus omnino variam: fed juvat, praeftantiores faltem recenfere differentias. Prae caeteris notabile eft fi- xum arenarium, quod *«t’ tfyxw Norimbergium vocat Agrico- la (b) i hoc enim (ut Viri laudati verbis, veritati fat confen- taneis (A deArchitea.Lib.II.cap.lv. deNacloflll.Lib.VlI.cap.XIVr taneis utar ) mUpidfcinis molle efl , quocirca, quamprimum fu* erit extraBum , figurandum efl. Etenim , ubi aliquo temporis in~ tervallo id aer ambit , mirum in modum duratur. E tali pro- pterea faxo Norimbergae fplendida pleraque aedificia funt extrudta, quorum, nonnulla per unum, alterumque jam fe- culam ffeterunt , integris adhuc & ftrmilUmis lapidibus^ Ipfam vero lapicidinam ( quod Vitruvii t pro lapidicina , efl: vocabulum ) tribus circiter pafTuum millibus ab Vrbe difll- tam, carmine heroico fufius aefcripfit Helios Eobanus Heffiu (c). Ad oppidum Wendelftein, laudabile quoque, tenuius tamen ac delicatius: t&arenariuwfaxum, non modo aedificiis aptum, fed ttixva [apides praebens' molares excellent iffimos, qui longe la- teque diverfas in regiones' devehuntur ; idem infuper fabri- candis ftatuis , monumentis ac cippis , & Iculpendis epitaphiis , fi quod aliud , accommodatiflimum. PecUliariss/bir* arenarii. fftciesi, quae friabilior molliorque exiftit & manet , depromitur £ cacumine montis Weiflen- brunnenfjs. Adeo jam excavatus ifie locus efl: continuis arenae extraftionibus , u t cryptam referat capueifftmam , cujus ruinae profpexit fofibrum iagacitas ,ireli&is hinc inde vali- dis W fornicatis fulcris , quorum ope fuftinetur incumbens vaffiffima moles :: Curiofum fane fpe&acuium , nec tamen fine horrore; propter amplitudinem ac tenebras denfiffimas contemplandum. Habet autem anna illa varias quafi ve- nas; aibi , 4kveleentis , rubri coloris , etfi nulio b onitatis difcritnine, fiquidem-promifcue^rs- efl: , terraeque aut puh veris iienrexpeispinihufi^ confl-ans granulis;, led- aequali- bfis, Sc.qUse > oculo armato confiderata , pellucidas obtufas- que cry-flallbs repraefentant. Vfum affert haec arena Angu- larem ad polienda opera metallica r prafertim orkhaicea ;; quem in finem mechanici Norimbergenles illam avide expetunt i Taceo, quod pharmaceuticis ac Chimtcis laboribus eadem appri- me conducat. Aliud (f) de UrDeNonmb. cap. XL m 24. Aliud porro fixum arenarium paffim drca nos repeti- tur albicans , craffius ,& fabulofum , debite argillaceo pulvere mul- tum participans , unde priori longe eft inferius, ad purganda tamen utenfilia & aedium tabulata communiter recipitur. Frequentifllmum autem eft faxum, glareofum , quo nomine appellomaflam e parvis filicibus aliisque lapillis & arena, interfufo naturali quodam caemento leu glutine compa- ftatn, plus minus friabilem, cujus folidae rupes & fragmen- ta hinc inde conlpiciuntur, nullius quidem praeftantis ufus, quorum tamen concretionis ratio indagari meretur. TOPHVS five PORFS ( tametfi fortafle antiquitus aliud quippiam fignificaverit) hodie lapidem denotat, mul- tis foraminibus aut por is pervium , hinc a ferum , minus pondero- fum , mollem vero ac friabilem > coloris utplur imum albicantis aut cinerei. Hujus frufta variae magnitudinis ,tum alibi paffirn in agris, tum praecipue ad radices udofas quorundam cir- ca nos montium inveniuntur , unde fufpicari licet j quod ex aquis, materia margacea impraegnatis, per montes il- los decurrentibus coagulentur & coalefcant. Sane enim Tophum ea cumprimis loca largiflime exhibent, queis aquas petrificantes fcaturire , Cap.II. retujh Caeterum vix ulli eft hic lapis «fui, praeterquam, quod exornandis eremito- riis & fpelaeis artificialibus ( juttl ©COtten-^etcf) inlervi- at , quem ob finem faepius Norimbergam & aliorfum de- fertur : Poterit tamen etiam , fine dubio,, calx inde fieri jhaud reprobanda. Quod vero feorfim audit CALCARIVM SAXVM, npn ejusdem eft generis : Datur enim valde durum , fed molle ufi- tatius, quale ex Mauritiano monte albicans &copiofiffimum defumitur, proximoque ad montem loco uritur in calcem, Norimbergae ac viciniae iplius defideratam. Virtutes calcis viva Medicas longum foret hic enarrare , imo & fuperva- cuum, quoniam a compluribus Chimicis fcriptoribus illae jam i?( sy- )# jam fatis funt decantat®* potifliinurn ad fil, uftione exptL. citum , «ileali acerrimum refetenctel mollius quippe eft isr Nimis autem ■moMp, Itaiiut fealpellofeindi poffit , etfi vulgo Aluhaftri ritimi- ne appelleffir, potius^}? reputat (pedem citatus Autor, & pro Alabaftrite incoBo habet , ut contra hunc , paulo du- riorem , pro flmperfefto marmore. Diverfis equidem ' -Si st : VJ D ■ e lo- ‘ jpffide Hcrmct. jEgypt. &Chiraic. fapient, p. 447.4 [e) 1. s. Lib.V» cap.VII. (/) 1. c. Lib.II. cap.a68. m 26, m - ^ loeis Norimbergam accet fiCur , fed flullum no^i proximius Winsheniieetrt,- t[uod'ittediocris eft duritiei i pu- tum & candidum , nec tamen Venis coloratis deftitutum.- JnMedicina raro adbibetur , & non nifi externe , unica hodie ufitata compofition t unguenti Ahiba firmi , adverfus capitis dolorem praelctibendi. 'Ordinarie autem convertitur hic lapis ad vafcula & alia totevmata ^munditie ac fplendido can-1 dore oculis blandientia ; Porro ludicra inde fiunt & crepun- dia : Uritur etiam' in calcem tenerrimam , (militer ut gypfttm , unde hujus cum illo affinitas magis elucelcit. Curiofum an> ne&ere placet phaenomenon, ab llluftn/Cni». Boyk (g) accura- tius obfervatum ; quodmempe pulvis Alabaftri autCypft Parift- bnfe, aeneo ferreove lebeti, prius percalefafto inditus, gra- datim aufto igne , incipiat liquoris bullientis modo undu- lare, effervefcere , magnamque vaporum copiam lpargere, tametfinec ante, nec interanee pcft ebullitionem iftam pul- vis Alabaftrihumidus revera' fuerit; quod certe experimen- tum, lbbrie applicatum , i theoriae ftuidiiatis corporum haud exiguam affundit lucem.? > Ex eadem clufCsylapidum d/aogtpcav , aut figura certa carenti- um r qui ve*o duriore*' /unt y primum Jocum occupet MAR- MOR, cujus ampliflima vena nuperis demum annis in ter- fitOtio NorimberjjjCnfi defeefta fuit prope Grafenbergam oppi- dum. Coloris eft cinerei , ftpe tamen venulis & maculis , albican- tibus pariter ac nigricantibus haud invenufte'diftimBumr Duri- ties eximi», indequ e aptitudo ad potituram recipiendam . An- gularis , ut vixLintelligam , quid ii^feof Wim«Jif: defideraiS poffit, quo minus commune aMis? marmoribus u&i impen* datur , nifi quod audiverim i obftate quasdam? circa praepa1- rationem difficultates , fortafle tamen in pofierum remo- vendas. Interim certum hoc eft ,. latere paffim in Norico neffro marmor ; cum 5t vulgaria Jdxa , quibus v,a ac platea , Alt- - V . r..' dorffii (i) Hiftor. fluiditat. Se&XVIIi;. dorffii pfaefertitrt Cernuntur , marmoreae plerumque fint naturae. Seorfim Hersbruccenfe /axum,byaBiQima .lato mia vicini montis depromptum , ad marmor quodammodo accedit., fed minus durabile , fiquidem , vicilfitudini tempeftatum aliquandiu expolitum , diflilire lolet ac rumpi. Gonfiarttio- ris autem longe marmoris habeo glebas, albicantes, in iuperio- ri Palatinatu, yerfus Ambergam colleftas, adeo duras , ut limae impetum & aciem eludant , iplbque hoc nomine , tum quia ex iisdem ignis percuflione elicitur, ad filicum familiam referri mereantur. Sed veri ac indubitati S I LIC E S ( quod laxi genus eft duriffimum, aut marmore laltem durius, ad fcalpturam 8c aedificia ineptum) varia penes nos hinc inde occurrunt Jpecies, colore potifjimum di [crepantes : Sunt enim albi , flavefcen* tes, rubentes, fu fe i , nigricantes BcC. Vulgaris autem alias Jtlex, qui cornu externa facie reprae lentat, ideoque i^ocnftein vo- catur , hic terrarum eft paulo rarior ; neque vero deficit •ver f color , ut aegre liceat omnes indicare differentias , in eo nihilominus convenientes, tanquam in charaftere fuo, quod fingulae fortiori adinvicem aut chalybis aliifii ignem prompte fufcitent , unde Germanicum nomen §euer|ldn / & quia fpeciatim boinbardis pro eodem fcopo applicantur , glttt: tcnflettt / originem traxit. Caeterum tritiflima eft [Ilicis illa Ipecies , quae fluviatilis audit , quoniam in alveis Sc litoribus glareofis fluminum maxime abundat, fed reliquis filicibus cedit duritie. Varii eft coloris , praefertur vero candidus; igne tam calcinari quam fundi poteft, quapropter valde du- bito , an filex hic pyrimachus fit veterum , ut Boetio , Wormio , aliisque videtur. Noftrates hunc lapidem tuetfjen J^iefeb fieill nuncupant , & Medici utuntur ipfo tam externe ad dentifricia, quam interne contra nephritidem, calculum, &c. relblvendo prius in liquorem , a Chimicis tradita diverfimo- de enchirefi, quo ipeft at etiam famolae illius tinffura nephri. D m ficte jft* Amelungii praeparatio.. Antequam filices* dimitto, lice- bit obiter monere, interdum St apud nos cum illis confundi lapides nobiliores, FiaiuChriJloph. Encelius {(>) urbem Mi fniae, ttbipretioib fftdkeo utebantur prv filice y ad ignem ex- cutiendum, fe noflie? teftatut, jufto cum epiphonemate : O fanBd Simplicitas- Germanorum!! LAPIDES. DIAPHANI rariores quidem iiint in noftro climate , nec tamen prorfiis iisdem deftituimur. Polium ofiendere filices, quorumfinubus. inhaerent adeo cryflaJli , ut cum Ikdiemicis ad&nuntibus facile certarent, ii fplendori ac duritiei congrua; accederet magnitudo ; funt enim hae cryftalli perquam exiles , ac difficulter eximendae integrae, cum interim acie fua vitrum promtiillme fcalpant, &. lineas in ipfo ducant fatis profundas. Genuinam vero CRYSTALLVM poffideo, in Monte Pini- fero Fr anconis. Superioris repertam, dummodo fas eft iplam ac- cenlere hoc loco Noricis fofilibusr Id fi liceret, pari jure huc etiam referrem deprehenfumin eodem monte PSEVDO- TOPAZIVM, qui apparet nil' aliud effe,quam tintia cryftal- tus , ex aureo colore parumper im nigredinem vergens , lalva tamen utprurimum perlpicuitate. Fert praeterea idem Mons Pinifer PSEVD- AMETHYSTVM , dilutioris violacei coloris : Sed talem multo elegantiorem , SMARAGDO' viridi jucunde interpolatum , habeo-, binis a Ratis ponet milliari- bus , prope !DOMtlflauff erutum , ibique in copia colligen- dum, de quo D.Joh, l.ebnerus(i) plura memoriae prodidit. Locis autem Altdorffio>vicinioribus paffim exta-ncFLV- ORES ( ^(figc ) ita difti , vel quod ex materia fluida coagu- lati manifefto , videantur , vel quod igne facilius quam aiii lapides fundi & liquari, foleant. Sunt vero lapides , qui nito- re ac pellmiditatc , plus minus perfecta , & coloribus his illi s , gemmas i&) de Re metall. Lib III. cap. yi. (« lnDedicat. nova defeript.. Balnei Aoacenfis Ann. 1663. edit. m & m gemmas amulantur ; fed; min^r ondnino durities , ut levi ope- ra frangi & comminui queant. Hoc inflper , animadver- tente fatis accurate C. Gefnero (l) pier u que commune efl , quod figura plane incerta gaudeant , & plures flmul inaequaliter coh aren- tes & conglomerati proveniant , chceradum feuflrumarum quadam fimilitudine ut noftri loquuntur) ita tamen , ut feparari ab invicem haud difficulter pojflnt. Frequentior nobis eft ex candido pellucidus , numerofis per longitudinem fulcis atque ftriis afper, tranfVerfim vero fraftus politam fuper- ficiem exhibens infiar fpeculi. AYios- fluores nafius fum, Z candido vix leviter diaphanosp laminarim COmpdfitQS , inmo- dum faxi metallici' , quod (fatuw appellant1: Alios porro magis obfcuros , & quandoque lividos- Sed pulcherrimi , k me hucusque deprehenfi , 'Topaz.ium imitantur colore qua(t melino , per medium autem confrafti promifcue ex purpur- eo Sc viridi refplendent. Quis tiflu fit hujusmod t fluorum,. vix: attinet dicere, quia parcius circa nos proveniunt, quam ut magna cum iisdem liceat moliri. Alias commendan- tur ad vitra conficienda, & (metallorum fufionem juvan- dam. At noffri fluores igne paulo intenfiori rediguntur in caL cem albdm gypfo afperiorem y nondum mihi Explorata ipfius utilitate. Cafft V. DE LAPIDIBVS EMMOP Juni i. JL/ V iVX. ilvlllpt TCav zfAflQ t itou. 11VJ V •• RA CERTA PRAEDITO RVM pergere : Qua quidem phrafi defignatOS cupio lapides , certorum , fub aliis natura re- gnis comprehenforum , corporum ffeciem & externam formam , aut exaSle , aut faltem minus concie reprafentantes. Ubi ftatim ap- paret, quod praemonendum ducebam, difplicere mihi, nec imitandos e fle mores nonnullorum curioAilorum qui lapi- dem quemvis, angulofum & fcabrum, t fuo ingenio fin- gunt has illas exprimere mirandas rerum imagines , a ne- mine licet agnofcendas , nifi qui confimili phantafiae pef- fpicillo fuerit occaecatus. Ne vero aut fine o- mni ordine proferam , quos exponere decrevi lapides figura- tos, eorum partitionem fequenti tabula, m » mo\p» trade- re juvabit. Tab. II. LAPIDES NORI FIGVRATI tales funt aut ejs l i partium : Corii} Den- tiuWyCornuumiVenk hutn . &c. r Vegetabilium : AiufcoruMyFoliorum, Lignorum . Transmutatione ^ Teftaceorum ^ o . i.Bivalvium.i Animalium ^ < d Vid.TAB.IV. Bivalvium.i Vid.TAB.IV. I <- I Aliorum : Unicornu fojjile , Ich- j thyojjiondyli , &c. *§C 31- m Quando lufum natur» appello ,'indeque figuratos quos- dam lapides oriri ftatuo , neutiquam exiftimandum eft, quali cum vulgo liiperftitiofiomihl concipiam Agens aliquod, a Deo diftinftum , in hoc univerfo, praeferrim globo terr- aqueo creaturas corporeas dirigens atque modificans , in- terdum etiam in iisdem otioje lmens , & abfurda velutimon- firaque faepius producens, quale quid feotfim circa lapidum efformationem cernere liceret : Verum hoc lotum inten- do , ut liberum mihi fit, vocabulo lufiu natura , idem, quod, alii folent , profiteri, nempe ignorantiam genuina omgims & cau/s ( hoc quidem loco ) figurarum in quibusdam lapidibus. Hunc igitur in cenfum veniant omnes ii lapides , qui vel fui generis figuram oftendunt , vel etiam fi aliorum corporum formas imitantur , minus tumtn perfeBe id praedant , fed aut mole& extenfione , aut notis charafrerifticis aliis deficiunt, ita, ut e rebus, queis utcunque alfimiiantur, ortum traxis- fe nullatenus probari queat. Non me fugit y fitegifie plures , phaenomenorum ifto- rnm rationem reddere, & caulas declarare r Quod fi vero fingulorum argumenta ponderentur accuratius , praeter au- daces fiippofitiones, conjeduras & induftiones , patebit efle nihil. Quarec fupervacuum arbitror, ejusmodi fallacibus eomnieptis' detinere Leftorem veritatis cupidum. Nulli autem invidebo, quin potius fincere gratulabor, fi quis ali- quando rem acu tetigerit, atque *« fe invenifle , non tam ipfe crediderit ,i quam ; mihi & aliis demonftraverit. Mcusti; interea erit , figuratas ' iapid® , incerta; originis , -cir- ca mosobl&vatos> ,/ W .Tabula definito expro- mere. In clade lapidum , figura mathematica ga: dentium , primo, nec immerito collocavi RQTVNDOS.. Horum autem va- ria Ij1eqmin3,disparis magnitudinis, duritiei, coloris, &c. prodtipere‘poflem , etfi forte fioo tanta copia , qua Hwo». Car Annus (a) Cubanti Novi orbis infulam , lapidibus exa&e Jphx- rkis abundare narravit. Elegans prae caeceris mihi eft spkt h rula, e centro praegrandis Naudlitae ieu Cornu Ammonis* prope pagum i^cippurg excusTa , duritiei marmoreae, coloris cinerei , globulo puerorum lufcrio perquam fimilis. In monte WeaTeiibruiinenii faxum arenario-ierrugineum glo- bos haud t&ro conilri&t fitbroiunAos, interdum pugni magnh tudine, faepius longe minores, & glandibus bombafdx immit- tendis aquales. Superficiem gerunt in rubiginelplendentem, leves funt ac friabiles, e luto & arena indurati. Hxmijphx. ria porro lapidea , non ejusdem moduli, fe obtulerunt ; fcd unum maxime perferum, albicanti marmori colore & con- fiftentia accedens, fub Arce devaftata 35racfcnfel§ a me re- pertum. Taceo lapides ovalesy& in rotundo comprejjos, qualium non pauca exemplaria afiervo, magnitudine, colore & aliis momentis ab invicem discrepantia. Lapidibus rotundis, e naturae lufii, aut minus manifefta caula profertis, AETITES (5iC>htfkni)meretur annumerari, quo- niam plerunque globofus .apparet , nomen foititus ab aquila, quod in ipfius nido praeftantior unice quaerendus olim fere- batur. Proprium ‘huic lapidi eft , cavitate intus gaudete , vel prorfus inani, vel lapillum ( quem Callimum vocant ) vel are- nam, vel terram, &c. includente : Hinc [pedes ipfius oriuntur varix, nominibus variis venientes. Noftra in regione fequen- tes mihi occurrerunt hartenus : i ) Inanis , vel quafi talis , mollior, fufci coloris , in cavitate fua nil continens,. quod ipfo lapide eoncuffb libere moveretur ac fonitum ederet \ cujusmodi Aetitem Frdnc. Cupani (i) .ridicula non minus quam barbara phxtSi, lapidem aquilinum appellat tacitum , non crotulantem. 2) Ferrugineus, ajper ac durus , e? ©tca!)l-tlein) efferunt. Quae vero ulterius ad hanc onomatologiam fpe&ant , erudite fatis evolvit Theologus quondam Dortrechtanus , Baitha/ar Lydius (h) ad quem re- mitto Leftores , fi qui funt ejusmodi fiibtilitatum cupidi Neque etiam de Belemnitis in genere plura praefabor, quod hoc fine dubio egregie fafturus eft ClarifH D . D. Scheuchze. rus , quando promiifam (/) fingularern , deiftis lapidibus, Biflertationem evulgabit. Ego nunc ad indicandas Bekmniu differentias , a me in hac vicinia hucusque obfervatas , progredior ; & primo quidem eas , quae funt ratione quantitatis ; haec enim tam in longitudine , quam latitudine aut potius crajfitie multam va- nat. {g) i £- cap. ( h ') Epiftoi. Q^sft. Joh. Bcuerovic. p. ifti.&fequ, (?) Spccim. Lithograph. Hclvst. p. liat. Maximi hekmmtu raro deprehenduntur integri : Ha- beo autem ingentia fragmenta, ex monte Heimburgenfi, quae evidenter arguunt, lapidem ejusmodi, fi integer eflet, 0B0 unciis fore longiorem, cum interim fumma crajjities in am- bitu quatuer uncias cum dimidia omnino expleat ; ( conf. Tab. L fig. 2. ) ut propterea hi belemnita noftri majores lint Britan- nicis maximis, a Clariffi Eduardo Luidio (/) recenfitis. Dan- tur ex adverlb longe exiliores , imo ex ilifjimi, quales mon- ftrare polium , culmo mediocri adhuc graciliores. Quantitatis vero intermediae funt frequentiffimi , gradu tamen rurlus ab invicem haud parum difcrepantes , & mmc lupremo, nunc infimo proximiores. Porro autem Btlimniut figura differunt : Hanc , licet antea eum ECagnero ordinarie conicam pronunciaverim , lae- pe tamen cylindricam conlpici fatendum eft , quod etiam, permovifle fulpicor Dn. Car. Nic « Langium , ut {m) lepara- tam belemnitarum claffim conftitueret cylindroidaorum : Sed enimvero , conftans dvn-fla me docuit, omnes belemnitas non conicos, aut in apicem plus minus acutum delinentes, mutilatos aut detruncatos efle» neutiquam integros, a conicis fpecie diftinftos. Ipfe autem apex modo eft acutior, quali gaudens beiemnites appofite fatis oxyrrkynchm audit Luidio; modo eft obtufior , qui dum juftam fimul magnitudinem habet humani digiti, daBylus ldeus proprie vocatur, etli hoc lynonymon omni promilcue lelemniti quidam tri- buant. Magis a figura Communi abludunt belemnita , in medio ventrico/iores , utrocp autem extremo tenuiores, cujusmodi lpeci- mina Luidius (num. 1702. & lequ.) nec non Scheuchzeru* (num.34.) dederunt, ari piftillum nempe referentium : Qui- bus minime poftponendus eft, a me (Tab. I. fig. 7.) exhibitus, utrimque perquam acuminatus , & laxo cinereo inhasrens , fufum E 2 multe - (/) Lithophylac. Britann ichnograph. p. 87* (mi) 1. c. Cap.VI. p.ia u m & m muliebrem ( Ctttt ©pttt&tf) fiquid aliud ,,repra/enta»s. Hunc lapidem, pluresquein Norico noftro repertos, GenerofDn. Chrifioph. Frider. ImHoffim ab-Helmfiadt , Patritius Norimberg. & Dicafterii infer. Afleflor , pro luo in me favore concernit delineandos , quam humanitatem gratus- agnofcere , & una Viri illius optimi lingularem curiofitatem , in colligendis rarioribus Naturae & Artis operibus „ depraedicare ex meri- to, hac o ccafione. debui.. A & figura belemnitarum difcrimina hoC' etiam- pertinet,, quando- lunt canaliculati, leu, ut LuiSm loquitur , aquali- culo per mediam longitudinem in (ignit i : Tales circa nos pas- fim extantes (Fig. 3. & 4.)' filhintur. Qui proxime his ad- ftat (Fig. j.) depiftus , id habet peculiare, quod minus qui- dem ample fit canaliculatus , tribus autem evidentibus in apice Uriis live; Iuleis dotatus , quare iplu axbelemmtem trijul sum quis haud inepte appellaverit. Non tam modis naturalibus, quam vitiis figura belemni- tarum adferibo, quod aliqui dentur nimium compreffi, quin gt contriti appareant ,.praefertim circa bafin, ceu pluribus in individius a me afiervatis cernere licet , quali crufta fuperi- ©r ac durior impetu quodam externo violenter olim con- tufa & diffrafta fuiffet, cedente interiori (ubftantia , ipfique adhaerentibus fragmentis cruftae. Quibus e phaenomenis id facile efficeretur , molle* aliquando, laltem quoad partem intimiorem extitiffe belemnita s. Accedit etiam , transverfim difiuptos, hinc incurvos faepe confpici^ nihilominus iterum conio lidatis, antea divulfis, portionibus-; Utrum- vero ea- propter, an aliam ob caufam , cochlitu turbinatis mereantur annumerari,- prout quidam contendunt, jam non dilputa- feo, neque tamen, contrarium mihi videri diffitebor. Cae- terum vitiata m belemnita figura Ipecimen quoque eft , erofa aut cariofa fuperfides , qua- multi laborare folent, non jfecus, ac fi a vermibus, hoc malum» ipfisaccidiflet» Ali® mc 37- m AHae belemnitarum differenti* a coloribus delumuntur. E fufco nigricantes apud nos maxime abundant , in agris & quibusdam^ rivulis Altdorffio propinquis , tam liberi, quam fuse matrici , terrae fcilicet bituminofo, fifllli, nigrae , aut confimili cruftofb lapidi infidentes. Valde nigrum vel atrum hujusmodi belemnitem Frider. Lachmund (n) c or aciam leu cor- vinum lapidem ( IDtfl&Cnftdn ) VOCari perhibet ; Teterrime hic eft faetoris , fi durius tradJetur aut frangatur. Qui colore ac pelluciditate (uccinum falernum aemulantur, quibusque Lyn- cur iorum aut Lyncis lapidum nomerti ftri&e competit , op- pido rari lunt hic terrarum vimo^xadie talis mihi nondum ullus lefe obtulit, cum interim e latomias Hersbruccenfi, & agl-O propeiSStn(fcIbCi& habeam aliquo faltem modo flavos ac pellucidos. Ad cinereum tendunt plerumque grandiores illi, qtios in monte Heimhurgenfi extare fupra fcripfi ; quin Sc poflldeo verjtcolbres , aut e cinereis & fufco variegatos. Nec de- lunt candidi , quamvfc raro per fefubfiftant, led' aliorum, prsefertim nigricantium in centro lateant , quemadmodum e hg. 6. ( Tab. I.) videre eft. Minus hi ut caeteri folent efle ftriati ,J(ed moleculis inaequalibus , adinftar fluoris Iplen- dentibus concreti. Talius lubftantise lapides quandoque faxo cuidam impadlos, led plane informes deprehendi , fa- cile comparandos ad Luidii ( num. 1734. ) lapillum ybelemni- ts congenerem cryflallinum , informem. Denique contentorum ratione differunt belemnitx. Certo eonftat ,- quod fagaciffimus D. Mart. Lifterus < (0) afleruit; omnium integrorum bafin aliquomque foratam ej[e v modo hac mo- do illa materia cavitatem cpplenfe rAt quod fit etiam naturaliter in aliquibus materia quadam, t an quam propria lapidis medulla , ex ejus concrematione patefit. Etenim Selenit* inftar in alb ijjimam valent is - fmamque calcem,medullt t excepta , ufiulatur ; qu* tamen (medulla) E 3 etiam (») Ogvxnygatp. Hildes. p. a f. (i»)Hiilor..Ammal.AngI.Tra6l.IVo. m. 38. m retiam pofiqmm ignem experta eft, nigricat , &e. Noftri belem - mta continere folent i) & quidem communiffime , terram lateam , aliquando in lapidem duratam: 2) Pyritem , magis vel minus Iplendentem , interdum fluore candido permix- tum : 5) Galenam ( -@tanl$ / Obet' 2&lenCC ) cujusmodi tamen rariffime obtingit : 4) Alveolum , de quo leorfim nonnihil hic placet attexere. Eft igitur ALVEOLVS, eofenlu, quo in Lithologia phyfica modernorum accipitur, ex accurata Luidii (/») cle- lcriptione , lapis , orbiculato capfulx operculo fimilis , modice exca- vatus , marmoris infiar politus , magnitudinis varix. Nativus ipjiees locus belemnitarum majorum calix e fi : hifie enim fraitis , geniculatum alveolum , fufi 'formem , cavitatem occupare fxpius no- tatur , lamella maxima jupino concavo fupremum locum tenente , re- liquisque ordinat im , pro belemnitx forma diminutis. Patet ex- inde, cur hujus lapidis trattationem hunc in locum rejece- rim. Quamvis enim alicubi, praefertim in Anglia, folita- rius aut lequeftratus inveniatur alveolus, nobis tamen non nifi plures fimul juncti , & concreti firmiter , in figuram conicam , hadenus eomparuerunt , ita ut ab invicem divelli aegre queant, licet rimis aut lineis circularibus latis aperte diftin- guantur. Exemplo fint Fig. 8 .$».& 10. reprae lentati , omnes e calicibus belemnitarum diffraflis exemti , materia tamen di- verla conflantes : Nam gemini ifti, Fig. 8. exprefll, laxo luis bafibus infixi , ad belemnitem candidum antea memo- ratum accedunt ; duo fequentes autem e lapide duriore fiibcinereo liint conflati , & alterum eorum ( Fig. 1 o. ) a po- ftica parte cortex belemnitae adhuc ampleftitur. Ejusdem plane commatis eft D. Scbeuchveri longior , ex alveolis pluribus , invicem entrochi infiar junctis , columnula , in matrice belemnitica jacens, quam ( q ) delineatam dedit, a le olim inventam in ipfo Altdorffino agro noftro. Incidimus praeterea in alveo- los (|0 1. e» p. 86. & 8 7. (jj) 1. c. pag. % Fig. 1 1, m 39- m los pyritico - ferrugineos , rurlum alios magis molles ac friabiles? terreos. Quod vero Fig ii. fiftit, obetifci marmorei alveolaris fpecimen, extra matricem fuam, prope pagum 9^dd)d$-.S£)0ff repertum, ideo eft notabile, quod aliqua faltem in parte fui ambitus feparati appareant alveoli, in reliquis arttiiUme coaliti. Sed ad belemnitem redeo, cujus quidem plures luperes- fent enumerandas differentia, quoniam vero levioris funt momenti , ipfis inpraelenti nonimmorabor ; properandum enim eft ; Qua etiam de caufa virtutes huic lapidi attributas non vacat expendere. Adeat, cui volupe eft, Autores ha- ftenus allegatos, inprimis vero perdoftain Balthafi Lydii )nm laudatam epiflolam , ex qua non polium quin paucula, Ipe- timinis loco ,, huc transferam : Inter alia ad pleuritidem vale- re putatur, hoc argumento , quod mucronem habet. 0 acumen! Eodem argumento urunt hunc lapidem, ad dolores dentium, (Qute non in hac Satyram ? Frater promiffum , larga manu (ero , & o- mnia converro. &C. Diu deliberavi , quonam STALACTITEM, live STA- LAG MITEM (liceat his vocabulis promilcue uti), repone- rem ? Vifum tandem fuit aflociare lapidibus, ex natura lufu, conicis , hinc belemniti fubjungere , etfi in Tabula antecedenti lapidum figuratorum: generali per incuriam fuerit omiflus. Eft aut em jlalalhtes nihil aliud, quam lapis, e confluentibus ae deftillantibus aquae fubterraneae guttis , ad cryptarum for- nices & parietes concretus, quando particulae margaceo- terreas , ac lalino - nitrofe (ut Phyfid plerique ftatuunt) e» aquarum amplexibus- fenfim dimilfae , ad invicem accumu- lantur , beneficio poftmodum aeris ambientis eondenlan- tur , & lapidis acquirunt Ibliditatem. OxAmzvio. figura gau- det oblonga, ex ampliore bafi gracilelcens , in modum flata, quamobrem & lapidea / Thia ( Germ. Xropf ftein/ a ftillando) nuncupatur. Caeterum faepius omnino accidit * hanc , qmfi emi- m 40. m conicam fi alaB itis figuram , per caufas plus minus manifeftas deturpari , & in alienam defleftere formam , unde fit , ut in compluribus fpeluncis hoc iapideabundantibus varia ef- figientur corpora , miranda vifu ; Quo nomine in Germania prae cseteris eminet Jpelunca Baumanni ( SSautnannb - £610 cujus, & aliarum, in Hercyniae fylvae trattu Saxonico ex- tantium, accuratam defcriptionem nuper dedit D. Georg. Henning Behrens (r). Nobis fltpra memoratae in cap. II. crypta , & praeter has alia, in ditione Solisbacenfi, prope fuppeditant fialagmitem , tam facie ftiriarum ^frequenter concavarum , quam fecus figuratum, candidum ac durum , interne (fi grandiora frufta fintj (plendentem fluoris inftar. Quandoque fornices ac hiatus faxorum talismodi crufta obdurti confpiciuntur. Eft in Veldenfi feorfim crypta elegans & amplum quod- dam,e£undo affurgens ut columna, rotundum fpecimen, quod :quiallimini alicujus ceceffus adftat , canem (bCtt i£)lJttb) veluti cuftodem vulgo dicunt. De Kauerheimenfi vero fpelunca , procul dubio intelligenda funt , quae Dn .Joh. Henr. / Sere ni jf. Germania Nefit oris , Ducis Solisbaco- Palatini Confiliarius Camera ( j) retulit , &ren in emet/ an ben ©ren^en beb £anb; ©ericbts ©ul^bach qeleqenen tieffen ^)61e / ganfje Statucn / mu ef)e Die 97atut au$ bcm p ©tcin gelnorbencn auch etne Orgel mit ^feiffeni^Bercf btc eittett gaut bon ftd> gcbcn / formiret b&tte / p feben. £terauf gefctjabe ein gu; lanffcn p Dtefetr #5le/ biele moiten Dt'e fteinerne ISilbet unb Orgel fefien. & bcfanb fiet) aber auf eingenommenen 9tas genfebein mebceS nicbt/ benn ba§ p>ac berfebeibene iebige neben emanDecaufcecbt fleben. ^8amt mait an etnen mit einem©tecfen fcWugef gab er etn §iem(ts cbengaut/ grbber obec flemer/ btmcfler obec fieUer/ etlicfie/ fo abgefchlagen morbeit / befanb man im Sevn mit entem fubtilen £6cl)lem bui'd)boret. SSBann tnan algbatm bacati fcblttge / gabett fie etnen 31)en fpie ettte iecbrocbene ©cbefle/ bocS) etioag beSer, SBecang p fcMiejfen / bag bie in bees gleteben jfttflern 'f>6ten entbaltene SBunber ©Otteg in bec Statue / mit genaueree ^ufmercfung trollen befcbauct fepu; irnfl nacbmal/m bcren ^efchretbmtg/ bec ©acbenman iticbt ju pteltfitm. Ex genere lapidum, obfcurx originis, figura mathematica prx w di torum, juxta methodum in Tabula praefixam, delibandi nunc veniunt STELLARES , feu ASTERLE, vel ASTROI- TJE , ideo fic vocati, quod fiellx imaginem , radiata, & ptpiitf pentagona figura reprafentant , prout e ‘Tabula nollrae I. Fig.il. 13. 1 4. elueefeit , quanquam minus perfe&e relpondeant ipfis lapidibus. Neque funt, fateor , tam elegantes hi no- ftri , oppido licet rari, quam qui aliis in regionibus magna copia colliguntur. Attamen prior (Fig.nJ cum Ajlena ve- ra C. G e (neri {t) quae& ab eodem Sphragis Afteros nominatur» fatis belle congruit, fed inulto minor eft. Cohxrem autem» more entrochorum, inmo quatuor fle llulx , acute angulatae, difficulter fequeftrandae. Parem numerum habet alterum exemplar (Fig. 13.) magis obtufum & ad rotunditatem con> pofitum: Hoc in agro pagi 935incfelbetb/illud in rivulo quo- dam Mufis noftris propinquo deprehenfum. Afleria Fig 14. licet folitarie & libera delineata ut , nunquam tamen mihi F hafte- (0 l.c. pag. 37. a. m 4». w faa&enus vila, nili i n faxo grifeo , pluribus exilibus non calatis tntrochis perfufo j ut eapropter ipfum quoque ENTRO- CHVM live rotularem lapidem , tanquam peculiarem fig urat o- rumjpeciem, Norico noftro indigenam, feorfim poflern ad- ftruere. Hoc de caetero debet animadverti , Afierias & En- trochos , utut externa facie inter fe quodammodo differant» ejusdem interius efle fubftantiae cum lapide Judaico , videli- cet feleniricae laminatae ac relplendentis. Cognatum judico Aflroiti , aut faltem Entrocho , lapillum Fig. i?. & 16. depiftum, non quidem materiae, fed formae re- fpeftu. Tenuis admodum, ac fere planus utrinque eft,uno tamen latere {Fig. 16.) paulo elatior, infimul circa mediam regionem tuberculis exilibus afper; reliquum vero , & alte- rius lateris omne fpatium, innumerae occupant ftria , a cen- tro ad peripheriam radiatim diffufa. Ex amniculi vicini (DCK (ScbftKltfJfld)) fabulo depromtum accepi. Videtur autem ©fle idem penitus eum Luidii Porpite minori nummulari , five complanata propemodum figura , quem num. iyi. ac delineatum Tab. III. exhibuit. Propius ad fteUares lapides ille fpeftat, qui Fig. 17. fifHtur» ad Pegnefi & Regnefi confluentes repertus , mihique bene- vole communicatus a Viro Nobilifli D. D. Mich. Frid. Lochne - ro, inter Medicos Collegii Norimberg. Seniores, fama & fe- licitate Angulari confpicuo; cui me, non hoc folum nomine, fed & propter liberalem rariorum librorum commodatio- nem, & plura collegialis amicitiae documenta, haud leviter obftriftum publice profiteor. Ipfe vero lapis , ASTROI- TES minoribus ftellis merito dicendus , marmoreae eft duri- tiei, non tubulofus,fed qui fltllularum fimulacra fuperficiei tan- tum infculpta gerit. Stellaris figura lapidibus tandem accedat MODIOLVS STELLARIS, k Luidio (») fic nuncupatus, approbante Scheuch- zero» {u) L c. pag. /4.. 6C98. S?( 43* )$ ztro cujas defcri ptionem (fi) , quando magis accaratatti con- cinnare neteioj bona cum pace Ciar. Antoris huc transfe- ram : Conflat lapillus hic e felenitica materia, flenti Afleria, Lapi- des Judaici , aliify congeneres ; figura refert campanulam •vel florem monopetalum campa na formem , eumq, in marginem pentagonum ex- panfum; cavitatem explet lamina fletturis, etiam fert agona conca- va i bafls ima non efl acuminata, fed latiufeulapcirceUo pundlato co- ronata , & punBo centrali excavata. Minus autem appofite hunc lapidem vocari earyopbyllum lapideum, idem Autor often- dit, comparatione inter utramque inftituta, &c. Ego, per- inde ut Lotidius inAnglia, unicum hucusque modioli iftius ex- emplar in his terris inveni , & quidem in alto monte ( ditio- nis Wolfffteinenfis) ©d)ltpfdbCL*3 / ut herbarum teleftio- rum uberrimo proventu celebri, fic propter lapidum figu- ratorum varietatem se (limando. Cseterum quod habeo lpe- cimen , ‘Tab. I. Fig. ig. reprseferitatum, latis quidem genui- num eft, etfi non integre conlpidendum:; inverte» enim litu affixum cernitur confraBi Hautilita vel cornu Ammonis centro s ita, ut tres faltem apices cum ima bafi emineant , reliquis profundius immerfis. Hic tamen modioli mei (latus tanto minus mihi difplicet, quanto infolentius forian eft, hunc la- pillum aliis notatu dignis lapidibus, praefertim Cornu Am- monis adnatum reperiri, ut contra Iblitarium ac liberum oc- currere frequentius , vel inde conjicio, quia talismodi com- plures modiolos, non ex Helvetia folum, (ed St Francofurto ad Moenum obtinui, per amicum, qui iplbs in vicino huic Urbi loco colledos afleveravit. Num autem hic modiolus fit area fle lia cujusdam marina f 'offlis, ceu Lttidms fufpicatur, id quidem ego tamdiu ponam in medio , donec ftelkm viderim, cujus modiolo exafte fimilis fit ille foflitius ; certe enim allegatas a L uidio icones, apud Fabium Columnam , ‘VlyJJ. Mdrovandum, Joh. Jonfionum, minus huc quadrare , quilibet, fine praejudicio in- quirens fatebitur. F i Alteram (*) 1. e. pag. 1 1. 44' )& 'Alteram nuflC aggredior clajfem lap idum , e natura lufit, vel incerta de caufa figuratomnilX\Q.xn\>e illorum, qui Vegetabilia & Jnimalia, eorumcp partes referunto Ero autem in his exponendis paulo brevior» quod Iculptae plerorumque imagines , vel Io- lae, fatis loquantur.. Agmen ducat DENTRITES , five lapis , arbufcularum, nemoris ericeti ymufcorum,&c. imagines (uperficia- rie, veluti piflras-y diminuta forma reprecfentans. Hujus non lo- lum in Comitatu Pappenheimenfi , fed etiam Epileo patu Eyftettenli variae: infignes differentiae pafllm reperiuntur., Quin & e lapidicina Herfpruccenfi egregia Catis habeo fpe- cimina. Unum vero, prae omnibus mini charam* fortuito impetravi , cum in proximo Altdorffienfi agro lapidem ci- nereum &rudem, facieque externa tale nihifpromittentem» confringerem : In medio enim utriusque fragmenti adum- bratos fpeffabam montes qua/i conjitos fruticibus „ tantae qui- dem pulchritudinis ac lubtilitatis» quae nullo vel optimi ar- tificis penicillo aut capio polfet exprimi.. Plura de Dent rite non addo, quoniam hoc genus lapidum GarilL D. D. Scfauch- zerus » exaiciata quadam, epiltola (j) curiofe admodum evolvit.. Sequantur nunc diver forum in lapidibus fruButtm (im u Ia- era r Quorum in ordine primum fado LAPIDEM JVDAI- CVM, cujus fynonyma antiqua & nova, compluresque dif- ferentias enumerat Luidius (z\ Major isque vulgatior ac officinaKs»propter figuram glandi fimilem, Gcthametlijs (glan- darius) a Diofcoride (aa) cognominatur. Sed haec , aliaeque fpecies» in hac regione mihi: nondum occurrerunt, praeter maxa,medii moduli, Fig. uj-Tab. L delineatam» cujus unicum hoc exemplar in monte ©ulfebfirq / duriffimo fixo claulum inveni. Coincidit autem lapis ille meus cum radiolo cucum memno minori Luidis (nuimrooS. ) &melius fane refert minu- tum (y) Vid. A ipend. ad E hem.Germ A N. C Dee; III. Ante. V. & Vi. (z) 1. c. p. 49. &fequ„. (aa) de Mat.Med. Lib^V.cap. if j-.. #( 4f- )$£ fum cucumeris fruBum (CIUCU ffetncn gettcbef^fimmetlinfl) quam fculptor expreflit, neglefta tuberculorum alprediiie» ftriis uberius intermixta. Caeterum lapi aes Judaicos marino- rum echinorum ejje radios petrificatos , affirmat quidem Luidius, nec fine omni probabilitate, quantum ad angujtiores (yvq graci- liores fpecies, fcd quomodo cum amplioribus ipfisque glanda- riis conciliari queat haec hypothefis ,, non intelligo ; tantae enim craffitiei , cum brevitate conjunftse , radios echinorum me nullibi vidiile recordor., Fortaffe tamen haec , aliaque circa hiftoriam Lapid. Jud, notabilia & obfcura dilucidabit laudatiffimus •Seheuchaerur , quod ut praedare» datamque (bb'j ftdem liberare velit, publico* ipfum nomine obteftor. Proxime ad lapidem Judaicum forma externa accedit, de~ fignatus Fig 20. lapillus , valde etiam durus, fed difparis ma- teriae, & fuperficiei laevis, ob hanc vero, tum magnitudinem congruam, & pediculi vefut evulfi vefiigium, magis quam ul- lus Judaicus lapis, FRVCTVI OLEM ( emet Olffien ) SIMI- LIS;; repertus ad pagum DTeid)el6-hoff. GRACILIOREM OLIVAM quodammodo Fig. 21- PRVNVM vero grandius , lemi maturum , quoad colorem etiam exafHffime, Fig 22. AMYGDALAM, Fig. 23. CERA- SO RVM OSSICVLAjFig. 24. Sci^-depilf i lapides exprimunt; omnes collecli e terra glauca, fiffili & pyrkcfa, qualis eruitur Altdorffii , quando cellae pro allBrvanda cerevifia fodiuntur aut amplificantur. Sunt vero hi lapides duri,' ponderofi f- ac faepius de pyrite participantes ; colorem terrae matricis fuae, aut alias lividum gerunt, faeperuffelcunt, aliquando fla- vefcunt, interne praelertim. Multoplura horum lapillorum, fru- ctus & nucleos omnino diverfos referentium > fbecimina pofletn producere, & lingula convenientibus , licet novis appellare nominibus ; led tempori parco & chartae, hoc faltem ad- dens, conluevifle me \d genus natura lu/uum circa lapides, in ea. F $ dem (bb) Specim. Lithcgraph. Helvst. p. 3,6. m 4f- )« dem matrice, tam variorum , termino CARPOLITHI ALT- DORFFINI (;ft*ud)tf!ein) per feria & jocum indigitare. Huc vero etiam pertinet lapis , Fig. 29. SILIQV./E PIPERIS INDICI, vel Capfici , utcimcp affimilandw. PYRVM MOSCHATELLINVM, aut aliud exiguum, Fig. 2 6. fiftitur in Iapide, non folum apta magnitudine, led 5c umbilico gaudente , vicem pediculi fuftinente fragmento conchitae , quod loco fatis congruo eft impaftum: GRAN- DIORIS vero PYRI effigiem aemulatur Fig. 28- exhibitus lapis; hic prope pagum digmatinSberg / iUe ad ^Off inventus. Mali Perfici majoris imitamentum, in lapide duro & albi- cante, non procul ab i^ctfpntcf deprehenlo, oftendit Fig. 27. adeo quidem accurate, ut praeter colorem nil videatur de- elfe: Dignior lane hic nofter, qui PERSICITES vocaretur, quam Vlyffi Aldrovando (cc) eodem nomine veniens, delinea- tus Iapis, ut ex collatione figurarum cuilibet apparebit. Propofiti Fig. 30. & 31. lapides, de monte d)ltpftL bttg/ haud multum abludunt a FICOIDE Scheuch&eri {ddi) inprimis, quia minor nofter, perinde ut alter ipfius, circa um- bilicum , aut centrale verticis foramen, numerofis ftigma- tibus velut acu faftis eft punftatus, quod neglexit chalcogra- phus. Caeterum an rertius ad ALCYONIA FOSSILIA, an ad FVNGITAS reducantur ifti lapides , alii disqui- rant. Similitudinem quampiam Fungi pileati habet Fig. 32. de- lineatus lapis, & fequens Fig. 33. ad alcyoniam propius accedit afperitate & porofitate eximia ; offendi ad Neagorum , in monte Calvariae. Alcyonio huic foffili affinem facio lapidem Fig. 34. repraefentatum ; quamvis enim altera extremitate, ubi rugofo cortice tegitur , radicis intortae vultum gerat, parte tamen altera, quae latior eft ac decorticata, denfiffime _____ pun&a- («■) Mufasi Metali. Lib, IV. p. fQ$. (dd) 1. q. pag, i 7. 4 7- )&' punfratur, porisquefcatet innumeris, licet iterum a fculpto- re praetermiffis. Lapides , integrorum animalium corpora ex lufu natura fin~ gentes, quos recenfeam vix habeo; partes tamen animalium , & huc jpecl antium quarundum rerum imaginem qui mentiuntur s nonnullos in Tab. I. depiftos enarrabo. Fig. 35. Corio /»y?o quali obduftus cernitur lapis; numerofae etenim areolae, in- aequali forma, magnitudine ac diftantia liia , CORII ANTI- QVI SVPERFICIEM , in fruflula dehifientem , pulchre imi- tantur. Aliquot ejus fpecimina fe obtulerunt in vicino ri- vulo verfus molendinum PETAS VN CV LVM , aut Pernam exiguam , {* lutifodin. Altdorff. in minimo fiftit modulo Fig. 36. cortice glabro , tanquam corio veftitam , infuper ampla portione offis pro- minula gaudentem : Sednecelie eft,ut non attendat curioliis fpeftator defeftus ac diflimilia ratione coloris, magnitudi- nis, &c. lecus tota fere peribit fimilitudo. Fig. 37. PAPILLAM MVLIEBREM, Fig. 38. autem PENIS PVERILIS anteriorem partem , praputio denudatam, quadantenus adumbrat, invento utroque lapide inter lupra dirios carpolithos Altdorffinos. Pedem hominu extremum, SANDALIO indutum, non ille- pide refert Fig. 39. CALCEAMENTVM vero , duplici con- fpeftu vel fitu, Fig. 40. & 41. exhibetur, ubi fupremam fim- briam, aut alam (fete £afd)ett) fragmentum belemnitae con- ftituit. Denique MVSTRICVLAM, feu formam calcei (eineit ©cbub-lctjltlt) hig. 42. defignat ; quos lapides fingulos unde acquifiverim, non amplius fuccurrit. Apicem cornu alicujus aduncum , variis .ornatum ftriis at- que ftigmatibus , haud oblcure exprimit Fig. 44. ut CERA- TITES" facile mereretur dici: Sed fraus eft , nihilque aliud, quam Cornu Ammonis arcus, altera extremitate cafu quodam detritus & acuminatior redditus. Qui Fig. 47. fiftitur lapis , non mc 48. m non caret fpecie' DENTIS APRI ; fatis enim incurvas, nec inconcinne angulatus eft, apicis vero acie deftituitur. Sed exemplorum jam plus latis, quae doceant magnam, in regione noftra, varietatem lapidum figuratorum , ex luju natu- ra talium , aut minus explorata originis. Portet in immenfum augeri Catalogus , fi operae videretur pretium: Habebit au- tem jam LeBor curiofus in modo prolatis, quod admirari, ul- terius Icrutari, vel (fi magis hoc placet) ridere queat. CAvrr VI. DE LAPIDIBVS EMMOPOOTS, SEV FJGVRATIS , EX QVORVNDAM VEGET A BILI VM ET ANIMALIVM TRAN SMV T ATI ONE. QVanquam fuperiori capite expolitos lapides, rebus aliis, vel animatis vel inanimatis quotnodocunque figura fi- miles,non ab iisdem profeftos, fed ut materiam, ita formam luam aliunde mutuatos, 8tobfcurae admodum originis efle perhibuerim; minime tamen delpero, quin modico tempo- ris intervallo ingenia feliciora, continuatis obfervationibus, plures illorum lapidum, e. g. belemnitas, entrorhos , ajlerias , lapi- des Judaicos, &c. ad genus magis proprium fint redufluri, & natales eorum , haftenus latentes, revelaturi. Interim bo- nam jam partem figuratorum lapidum , quos antiquitus pluri- mi, hodieque nonnulli, pro meris naturae lufibus vendita- runt, modernorum lobrie magis philolbphantium induflxia reflius dijudicavit, & ab iisdem rebus, queis affimilantur, praeter certum alicu jus, quam perpeffae fint, alterationis gra- dum, neutiquam differre, comprobavit. Hujus itaque generis lapides, in Norico noftro haftenus ©bfervatos, recenfere nunc opportunum , & fafte in Tabula dilpo- m 4?. m dilpofitioni confentaneum eft. Ubi quidem praemone®* transmutationis terminum a -me non accipi eo fcnfu, quo per- feram & omnibus numeris abiolutam unius corporis in aliud , tam quoad materiam quam formam , denotat u em- : Sed talem hic intelligo mutationis modum , quo corpora quaedam, e. g. vegetabilia aut animalia, de naturali ftatu fuo Ita recefierunt, ut in aliquibus fuis affeftionibus , loco, ex- ten fione, confidentia, pondere, colore, &c. alterata fint, reli- ctis nihilominus quibusdam evidentibus, fi non materiae, at laltem formae priftinae charafteribus & notis. Saepe etiam accidit, totam fere prioris corporis mate- riam evanelcere,ipfius autem formae haeredem ex afle fieri heterogeneam poft accrelcentis lapidis fubftantiam : Qualem vicijjitudinem laudatae transmutationi cognatam ideo pronun- tiare non vereor , quia iftam formam nunquam recepiflefc materia lapidefcens, nifi eidem praeexiftens corpus occafio- nem dediflet. Exemplum ejus praebet luculentum MVSGVS FETRIFICATVS, vulgo fic diftus, de quo , praelertim quan- tum ad natalem penes nos locum, jam fiipra egi, Gap. II. pag. 9. Hic ratione materia d topho parum vel nihil differt, formam autem mufci terreflris fequenti, ut opinior, modo induit. Quan- do aquae , particulis faxeo-margaceis intra terrae vilcera im- praegnatae , fcaturiunt, ac per illius fiiperficiem fefe diffun- dunt, in progrelfu autem forte ad mufcum allidunt, non po- teft non earundem ex parte motus hinc reddi languidior, in- fimul praecipitationi anfa fiippeditari, ut fubinde aliquid af- figatur &c adhaereleat poris atque ramulis mufci de materia praefata margaceo-lapidea, cujus aggregatio fic continuata fenfim evadit in cruftam Iapidolam , magis ac magis obri- gelcentem. Iple vero mufcus arfto hoc materiae tophaceae amplexu compreflus , & aeris liberiori commercio orbatus, paulatim emarcefcit, & in pulverem pro modulo quantita- tis fuae redigitur; quae ratio eft, cur hujusmodi petrificatm Q #C fo- )$£ mu fcus , fi frangatur» intus in fingulis ramulis, foramine fit praeditus , quod probe annotavit D .Joh. Dan. Geyerus (a): eum interim tophacea illa crufta ad figuram mufei, quem in- veftiebat, conformetur » nunc quidem accuratius , nunc ru- dius, prout materia ejus, extiterit vel fiibtilior vel craffior», ipfaq; concretio, tenerior vel fpifllor fuerit.. Paria cum mufoo fata- fiibire coguntur planta alia , ipfa- rum^ partes, coliculi, radices, &C. fi a tophaceis aquis diutius allu- untur. Quin etiam arborum folia & ramenta confimilem ex- periuntur fortunam * quando immerfa jacent iisdem aquis», ut tandem crufta tartareodapideaobducantur, quae illorum figuram ac typum retinet, pofieaquam ipfa folia aut ramen- ta intus corruptione jam perierunt.. Nos geminum tale fpecimen offendere poftumus , FOLIA nempe QVERCVS & FAGI didlo modo PETRIFICATA , aut potius , quae in- voluta topho, fisam figuram in eo exprejfoam (flbqCbtUCft) relique - runt. Hujus tophi, ex innumeris foliorum laudatorum (Facile di- ftinguendorumt) foratis conflati , amplijjima moles condicitur eo- dem quo mufous petrificatus loco , prope ^CigenfiflUfcn t Exi- guum vero illius, fragmentum Tab. L Fig. 43. delineandum curavi. Neque alia ratione , quam /w incruftdtionem decla- ratam lapide foere mufoum & quisquilias plantarum , animadver- tere mihi haftenus licuit; tametfi non dubitem, quin alibi; alio quoque modo» fcilicet per infinuationem foucci lapide fcentis in poros ac intimiora vegetabilium, Q adem penitus durefeant in Iapides, id quod confirmat fane curiofa » fi quidem vera eft». Athanafo Kircheri (b) relatio:: Prope Roncolanum , Senenfis terri- torii oppidum,duos fontes calidos ob fervar i, quorum aqua per cana- les ad molar es rotas vertendas ducitur. In hisce canalibus cy perum, juncos , ranunculum , fmilesq; herbas tanta adolefoere facunditate ut quotannis eas,, ne aqua motum interturbarent , extirpare oporte- ret £ 00 Ephem.Germ. A.N. C. Dec.II. Ann.V. obf,23a. (£) Mundi fubterran. Lib. V. cap. III, §. 7. fiet; extirpatas vero projtilase^ in vicinum locum herbas omnes? in lapidem conver.fas , non fine admiratione jfie&ari &C. Clij US qui- dem phaenomeni caufamnon aliam citatus Autor, ipfeque cu>7viriti(> agnoicit , quam quod cum iftiusmodi a juis fucetis lapideus , five fi i ritus petrificus intime commixtus fit, quem ptO alimento attrahebant plantae; ut contra, qua non perfette , (id confufd quadam ratione cum petrifico fiucco vel fpiritu commixta funt aqua .iftatn heterogeneam materiam nequeant altius in plantas infinuare , fed eas cortice quodam lapideo tantum externe induant. Sed magis genuina sft transmutatio lignorum in lapides t quae hinc LlTHOXYLA vocantur. Horum ultra duodecim varietates , in Territorio Norimbergenfi locisque vicinis de- prenenfas, monftrare polium, tametfi non aeque clare liceat ex omnibus cognolcere , qualia lpeciatim ligna fuerint. Quercinum, in lapidem duratum , quod vulgo DRY1TES audit. Valde ponderolum, coloris ferruginei, e fofla Oppidana Alt- dorff. erutum ; cujus etiam 1. c. meminit beatus D. Maur. Hoffmannus. Aliud, quercino perquam fimile , (ed coloris cine- rei , ex medio praegrandis & quadrati faxi , non procul k monte Yen^enbctq / delimatum habeo hujusque particulam quandarn (eo riim admiror,«Wf»» plane modo, quo lignum aliquan- do filet , undulatam. Rurfus aliud, prope urbem ef- foffum,a priori tamen, quoad colorem ac fibrarum dilpofi- tionem haud parum differens, ita ut dubitem, an Dryites , & non potius ELAT1TES (eu abiegnum fit, cui (ane proximius accedit quam illi. Hoc vero utrique eft commune , quod paflim in fuperficie adhaereat, & rimis aut fiffuris innatus fit fluor candidus , ex parte pellucidus. In quodam Neago- renfi Lithoxyli frufto apparet evidentiffime rami , de trunco abrupti , vefigium. Elegans quoque reperi (pecimen in pa- go jp5ffen : Saxo nimirum grifto atque duro , tres uncias longo ac totidem fere lato , transverfim & firmiter infidet 6 G 2 LIGNO» m & m JLIGNOSvE RADICIS pe tripe at a portio ,fervata nihilominus adeo figura naturali , ut trachearum & utriculorum caixernofit compages ad oculum omnino pateat. Lithoxylon porro egre- gium , albicans, in monte Sultzbergp inveni, prioribus quo- dammodo lolidius , & quod faginum album ( f®ei§ J fuifle videatur, quale alias Lithographi Graecanico vocabu- lo PHEGITEM nuncupant. Alteram ipfius (peciem , vide- Beet nigram (cotf) 25&chen) accepi e pago Franconico SKtt; tclOotff. Caeterum omnes haftenus indicatae Lithoxyli differen- tia molies funt ac. friabiles magis, fi comparentur ad alias, in hac pariter regione deteftas. Eft in platea coriariorum. Norim bergae, in aedibus llluftr. Fumorum Familiae propriis confpiciendus arboris PYRI , ut exiftimatur , TRVNCVS, olim; quidem procerior , nunc autem , poft creberrimas de- cuffiones , duorum circiter pedum altitudine fupra terram eminens ; quem non ibidem procreatum, fed alibi jana pe- tripeatum , hic aliquando fuifle infertum , abfentia radicum arguit. Color ipfi ex fufeo nigricans , interlperfis candidi ac vere cryftallini fluoris duftibus : Durities vero tanta. ut non fblum chalybis allifii frequentes eliciat fcintillas , led etiam poliri exafte queat, & /calpturam,, jafpidls inftar, optime ferat. Ut fepius pgilla inde concinnata viderim. Ab hoc Lithoxylo parum abludit , quod , Lonerftadii in Franconia deprehen? fiim, obtinui. procurante Domino Leonhardo Conradi,lV Iro in- ter Officiales Eleemofynarios Norimberg. praeclare meri- to cujus etiam liber alitari debeo alia ligni petrificati pulchra Ipecimina, nempe Jpuercinum (ut conjicio) itidem durifli- mum, ex pago 9E&dgt>0i:ff / nec non ABIEGN VM RV- BRVM (rotf) Xfj&nnen/ oDetgofirm) de pago j3EBri§ent>orfF;; ubi fesquijugerum fylvae , ante fex & triginta annos excifae, & in arvum mutatae , confimilibus abiegnis caudicibus, ac figr mntiti in- lapidee refertum efle narratur. Taceo m m Taceo plores Lithoxyli Norici huc trahendas ■tafietaferr alia forfan occafione proponendas : Lignum autem fojfile bi- tuminofum, infra, loco magis congrfto defcribetur. Interim» Ii fas eft rimari lignorum in lapider mutatorum originem , ipfa moleculis falinis & laxeo-calcariis, mediante aqueo vehicula in poros ligni fe infinuantibus , ibique,poft excudas (quae ligno propriae erant) falino-fulphureas volatiles particulas, pedem figentibus , folet attribui; neciane citra rationem, quam tamen prudentioribus ponderandam committo. Cae- terum omnia Litkoxyla fub univerfali diluvio, aut ftatim poft illud, formata efle, ut nonnulli autumant, experientiae minus eft confentaneum ; fiquidem hodienum & quotannis ligna qua- dam lapidefctre compluribus fide dignorum Icriptorum tefti- moniis perhibetur , ita Ut nec artificialis petrificatio lignorum fuis careat affertoribus, quos inter ad unum provocare jam Jubet Kentmannum (c) : Ex alno (ait) artificiofe fit lapis hoc modo s imponitur lignum > quanta velis magnitudinis , in labra illa ampla ane a, in quibus lupulus coquitur , ad faciendam cerevifiams cumtfc percoBus abunde lupulus efi, eximitur item lignum , & arena vel glarea in ipfis cellariis obruitur per triennium s inde cum ex- emptum fuerit, duratum in lapidem apparet , e quo potiffimum cotes fiunt , quibus ad ferramenta acuenda menfdrii utuntur. Sit fides penes autorem : Erit faltem, ut quis hujus afierti veritatem ipfemet experiatur, major fpes, quam habere potuit Sehola- fticus ille ; qui, cum audiviflet, corvum ultra ducentos annos vivere, ut periculum faceret, corvum emit & aluit» Ego a vegetabilibus petrifcatis ad ANIMALIA me Con- fero. Horum autem , fi excipiam tefiacea , peculiaribus tra- denda capitibus , vix aliqua apud nos remanebit mellis. VNICORNV quidem FOSSILE (quod nomen jam omne genus alter atorum in terra offium defignare folet) Noricum noftrum olimluppeditabat,inprimis e Veldenfi crypta; inde • G i enim (<■) Nomcndat. rerum foflil.pag.39. m «• y# enlrtt Cajp. Hofmannttt , prout ipfe ( d ) teftatur, offa habuit lapi- dea, magna & parva , variarum figurarum femoris , dentium , &c, ejusdem cum ebore vel unicornu foffili fitbftantia , ejusdem cp tjfeilus. Confentit Dn. tc £anb-2eute in mancberlet) ^candbeiten gebraucbm/ unb jebertnetlcn qlftcflicbe (Eucett baburct) &ttdd)ten. Quin etiam propius Altdorffio,in me- morata fepius profunda valle feu crypta Grunfpergenfi, ta- lia offa quondam reperta affirmat Autor Nympha Nor/dos (e) „■ X)agman unttrfd)tebltd)e ©ebetnebonbdnncn btr&or br&cfc te/ bic in ber %&net) an ffatt beS SitibornS qenufjet trfirs ben/unb bcm ©ifft tniberflcben fclten. Remotius vero, in confiniis Territorii Norimbergenfis, feptentrionem verfus, ad oppidum Bambergenie jgO&cnjieuj/ limiliter offa, magna^ dentes , Unicornu fojfilis fpecimina , ante paucos annos de- promta , Jdb. fac. STJatJC / feplafiarius Norimbergenfis (/) narrat» An autem hodie alicubi circa nos fodiatur, nequeo as- (everare; fiquidem nihil adhuc fumconfecutus, praeter uni- cum dentem plane filictum , longum (fi4 acutum , e monte ©ullji bfttg (cum ejus quaedam portio, juflu lllufiriff. Comitis * pro horto complanaretur ) erutum, nec tamen facile dignofeen- dum cujus animalis dens ille fuerit. Hoc interea cum opti- mis plerisque recentioribus Philofophis ac Medicis periua- fum exploratumque habeo, cun&a illa, live cornua, five dentes, live offa foffiiia , & ratione fubftantiae, ut apparent, vel petrifi- cata vel calcinata,haud quaquam ex lufu naturae produfta, fed ipforum varii generis animalium , terra margacea obruto- rum,^^ & reliquias, A iverfimode altera tas efle. Modum vero quo haec eveniant, juxta cum aliis ad earundem rerum hifio- {d) Paralipom.Officinal. cap.XX/. (e) pag. i?#. (/) Material- ^«roraer/p.9». m & )». hiftoriam pertinentibus momentis , dexterrime declaravit ClariflL D.Joh. Samuel Cari, oringenfis , Amicus nofter & ia Academ.Fridericiana quondam commilito aeftumatiilimus». . edito Lapide Lydio PhilvfophicoTpyrotecbnico , ad ofjium foffilium docimajiam , analytice demmjlrandam , adhibito ; quod fane Icri- ptum, eruditum pariter ac curiofum, non poteft non attento? Leftori & de hac materia folici to fatisfacere. Caeterum ad petrificata ex animalibus referri debent: ICHTHY OSPONDYLI,autj»//?/'*w* majorum vertebrxicgiatum. ingens varietas occurrit alibi, rnaameinAnglia;; fiquidem Nobit, Luidius ( g) diverlas ljiecies longa enumerat ferie« Apud nos vero funt rariores, ut vix quatuor hucus^ invenerim Jfcecimina. Primum fiftit Tab.Wl. Pig.%1. ipfumque latis ele- gans: dux funt vertebra, olim conjunftae,&etiamnum, licet divuliae, adeo congruentes, ut alterius apophyfis, aut proceflfus conicus , exafte repleat alterius cavitatem feu acetabulum. Quin & SdkfcvcBM (quas in fuis Tyrotenflbus quoque fpondyloli- thise irohvfiafyi&ens G.H.Pelfehius( h) animadvertit) decuffarum origines: clare conlpiduntur. Color eft nigricans, tam extra, quam intus^ubi tamen punfta autfbramlmda variegata po- rosfeu alveolos meduftareS adumbrant; Se eundum t%tmplar9 Wg. is- Tab. eadUTepi&um, prioribus ichthyofpondylu multo eft ©ompreflius five humilius, colore ferrugineum , utrimque leviter concavum , led informe , ita ut haberi pofllt: pro Luidii ( numv Latrunculo objlipc, feu alveolo oblique in- clinato :■ Videtur autiettr^ut; obiter hoc tangam , folertiffimus ifte Lithographus latrunculi vocabulo relpicere a i figuram r qua nonnullae petrificata vertebra: gaudetlt, calculo feu orbiculo aleatorio (dnenSSrettfptd-ftcin) fimilem ; cum latrunculus pro- prie ad Scachicum lufum pertineat, & faftigiatae magis fit formae. 'Tertius , quem poffideo , ichtkyofiondylus , seri non- dum 1. c. p. 8 3. & fequ. (b) Ephem. Gerra. A. N.C. Dec. L Ana. I» ©bf. 1/7. *c w- m dum iricifus , reliquis eft grandior; altitudo enim uncialfs,m ambitu vero feptem prope uncias colligit. Utrinque pari- ter oftendit cavitatem, fed alteram ampliorem, cum quadam deformitate: Cortex autem , fulci coloris , cervinum quo- dammodo cornu refert, ficut Luid. num. 1607. Quartum denique (petimen, quoad colorem & materiam primo parum diffimile, mollius tamen eft, nativaeque ichthyojpondyli textu- rae & gravitati propinquius, nulla vero apophyfi,ut Num. L praeditum : Erat enim, cum offenderem, utrinque planum* fed uno mox latere cavitatem aperiente , pofteaquam infi- dens alterius cujusdarti jpondyli apex fuit exculfus. Longe vaftiorem illis omnibus ichthyojpondylum aflervat laudatus iii- pra Dn. Imthffiw, alia forfan occafione prolixius deferiben- dum: Meos interea partim in fabuleto, partim quodam ri- vulo, verfus ipagenl)viu§ett & efle inventos, re- ticere nolo. Minime ablurdum foret , fi tchthyomorpbos lapidet aut ICTHY OLITHOS Pappenheimenfes & Eyflettenfes hic fub- jungerem , quia diftintta piftium (peties > praefertim quoad fce- (eton & offeam fubflantiam , non tam piftae, (ut in dendrite imagines vegetabilium ) quam elatius aut profundius inhae- rentes iis lapidibus faepe viftintur, ut ideo pro piftibm vere pe - trificatu putari queant. Sed enimvero cum nondum luffi- cientibusad hanc traftationem experimentis inftruftumme fentiam , in aliud tempus eandem differo ; uti nec de cornu,vel Ichthyofpondylorum 'fojjiiium origine , mentem meam in praefenti vacat explicare, mfi quod tribus qdafi ver- bis infinuem , me ifta pleraq; pro univerfalis Diluvii reliquiis habere. Facile tamen crediderim, fequentibus etiam feculis quaedam offa animalium, hinc inde, variis cafibus terrae ido- neae mandata, conceflo fufficienti temporis fpatio,caeterisq; paribus, fimilem qtiadantenus diluvianis illis alterationem ac immutationem fubiifle, CAVVt #C T7- )i§ Cavft FIL DE PETRIFICATIS TESTACEIS, SPEGIATIM VN1VALV1BVS. QUandoquidem non plane rudibus & indo&is fcribere conftitui , quid mteiHgarn per T £ S T A C E A vix opus erit ut declarem. Notum enim eft abunde , generali hoc Vocabulo venire Animalia exanguia, fubflantiam intus habentia carnofam,foris durant firmatu, qus, & flexu frangi, & iBtt rumpi potefl ; {\ [cuti charafteres holce, jam pridem /iriflateles (a) te- ftaceorum generi adjudicavit, ipfa vero exterior dura por- tio, quae in univerfumTf/«, Germ. ©Ct}H££ltn- tUlD $0!u(cf)d~ SBercf/ ODet* ©cf)alen/' vocatur, illud eft quod in terra petrificatum , vel lapido fd materia remixtum , obduBum aut \inf av- idum frequentiffime deprehenditur ; carnola enim animalium eorum fubftantia fimul durata in lapidem rarififme cerni- tur. Quamvis autem fope nullum amplius fuperfit tefta veftigium, ejus tamen ad formam & modulum effiBi lapides, qua- tenus hanc figuram foli teftae acceptam referunt, pro tefta- ceis foffilibus aeque merito valere poterunt. Divifionem eorum quod attinet, Capite V. jam edocui, redire ipiam ad duas Claffes generales , 'Vmvalvium nempe & Bivalvium ; quia vero utraque rurlus late admodum patet, confultum erit , ut fingulae leparatim traftentur. Quare VNIVALVIVM feu ex unica quadam & continua tefta con- flantium primo diflributionem fequenti adornabo Tabula., quam tamen nonnifil in Noricos ejus generis lapides, imo nehos quidem omnes, fed mihi faltem hatlenus perfpeftos qua- drare ultro fateor, 8c ipfemet praefagio futurum, ut acceden- tes novae fpecies hanc Tabulam extendendi & corrigendi ne- ceffitatem fint impofiturae. H Tab, III. ( 'a ) Lib. IV. de Hiftor. animal. Cap. I. Tatl III. TESTACEA FOSSILIA J noricaC UNIVAL- VI A Helicibus 1 gau- dent introrfum contortis ( vulgo Cornua ' A minante ftv.Nauti- ita) Fu- pcrficie levi, ^ lineis f fre£is: Tab.ll. Fig. r. I fimplicibus ^ undofis: Tab. II. Fig. z» diftinfla 1 Tab.VI.Fig.g, ^com? olitis , ramulorum 1 in lar pi&is : Tab. II. Fig. 3 . 4. $. 6. L Tab. VI. Fg.. 9. deflituta, pntegro : Tab I I. 'Fig. 7. g. 10. ir.- dorfo ^ Tab. VI. Ftg. 4. fVerrucofa : Tab. II. 1 t Fulcato: Tab. II. Fig. 1 2.13 afpera^ Striis inter- cifa per dor fum in- tegris f raris. Tab. II. Fig. fimplicibus j denfis. Tab. IL r 1 Fig. r 6. 1 7. j & Tab. VI. A ^ Fig. 7. ramofis feu furcatis. Tab. I I. f Coch- extror- j lea- Fumlpe- I rum ! Mariti- j more bus I de- (vulgo * prefla Turbi- nata) l l f 'levi: Tab.Ilb Fig. 2 4.2?. 26.27. Tab. Vl.Fia.jo. O I I, transverfim ftriatarM.III. Fig.- 2 g. 29. . 3° Fig ’ 1 8. TaUlI.Fg. 1.2* Tab. VI* Ftg . 1.2.3. f Ferrato. TaUII. I % 3» articu-!^ vertebra- extan- te concur- k » ■ rentibus => m dorFo f lato j to. \TabJIl. L %4-T' non articulato: tT^.III.%6.7. CreCta Tab. Ili. Fulcato Uriis \ Fio , g. fibi occur- ^ in angulum. Buccino- (levi.T&b.ni.Fio. u. j rentibus i .rwminmo- J 1-2 .13.1 4, 1 ? . L C 10. & dum pro- j Tab. VI. Ftg. 12.. du£a, fu- a {pera feu dentata, tab. UV Fig. j6. 17. 18. 19. perficie he- j 20. a. b. 2 1 . 2 2 * 2 3 ? Clicum {_ f \ r r & regularibus : Tab. III. Fg. 3 r» j j futuris feu ^ jz 35. J4. 3 r. 3 6. ca„ , . o 1 Fubro- j lineis ^irregularibus iTab. llh Fig. 3 \ %, ! regularis i tunda: f . „ . r,enC>< | echini- papillis l ma)onl>us' Tab' llL % 3 ?• j j j u r \mmoribHs : Tab. JII. Fig. 40. !• rae I ^oblongae: eebinit* cordati: Tab Aii. Fg.41. 42.43.’ j 1 . , . f Balani: Tab.Vi. Fig. 13. V ^irregularis \lTubnli vemmknt,Tab.VLFig' 14. ij. 16. Inter m m Inter Vnivalvia regionis noftrae fo/JUia,qutevolutu aut he~ licibus gaudent, agmen ducit CORNV AMMONIS,ita nun- cupatum lapidis figurati genus , quia lpiras in fe convolu- tas & intortas habet ad i nitar cornu arietini , qualibus arma- tum Jovem Ammonem fuum Gentiles finxerunt ; quam tradi- tionem, & quicquid eft my thologiae , diligenter evolvit Cla- riff.Joh. Rehkius (&). Ut vero cornuum illorum conformi- tas cum te fla. ce is fojjilibus homonymis elucelcat, Jovis Ammon,is cor- nuti imaginem , nummo aeneo exprefTam, hic lubet inlereret Cufus ille C.%Mytilenaorum & Pergamenorum concordia, fubPrxtore Valer. Ariftomacho , ceu alterius lateris infcriptio ( Mfculagium flantem St Cybelen cum turrito capite fedentem includens ) indicat: Delineatum ac defcriptum dedit Vir Rei numariae, praefertim veteris, peritiffimus.-, And. More Ilus (c). Subjungo, majoris illullrationis caula , nummum alium , Moyfls cornuti , quem inlignis ille PolyhiUor Thom. Bartholinus {d) exhibuit, ratus, eundem nummum in opprobrium Chriftianorum a Judaeis faftum , quos eo nomine male habere, Steuchus autor eft, quod cum cornibus Moyflm Chriftiani depingant. &c. Hi Corno» (b) Exercit, hiilor, Phyf. de Cornu Hammonis, Cap. II. (7) Specim. rei numar. antiqu. p. 240, (d) Qbf. nov. de Unicornu Cap. IU, m m * Cornu Ammonis Synonymon ,■ recentioribus ufitatuftl , eft NAVTILITES , quoniam inter cunfta Teftacea vel Conchylia, hodie decantata , nullum exiftit , cujus figurae propius acce- dant Ammonis cornua, quam Nautilo , fic vocatae teftae , navicu- lam reprxfentanti eminentem, puppe in fe Ipfam reflexa. Quae- cunque igitur tejiacea fo/Jtlia talem obtinent volutae conditio- nem» ut centrum nullo in latere promineat , fed depreffius aut faltem aequale fit helicibus reliquis, ea omnia, non obftante cfifpari volutarum numero, magnitudine, &c. Nautilit* ve\ Ammonis cornua dici folent. Quam ampla vero ipforum fit varietas, e tabulis noftris quodammodo poteft perfpici , licet irmltb plures extent differentiae , ab aliis jam traditae, &ck nobis quoque hic terrarum forfan in pofierum detegendae. Interior dep e clarum fpscierum fynopticae recenfioni me ac- cingo. Nautili vulgatioris figuram, fi quis alius» accurate expri- mit lapis ( Mathef. JuvenilvTom, It p. zz&. / A „ i*c a* m Cu: materia metallica, poflderola, & vere annus in "JuperficieJfilen* dor , facile per/uadens, reliquis etiam non renuentibus cir- cumftantiis, ut pro GENVINO VETER VM HAMMONIS CORNV putaretur , cujus ita meminit (f) Plinius : Hammo- nis cornu inter facratiffimas /Ethiopia. gemmat, aureo colore, arieti- ni cornu effigiem reddens 3 &C. E lutifodina Akdorftienfi de prorarum accepi. 'Tib. II. Fig. 3. Nautilites eft exiguus , fuperficie levi , lineis compoftt, is ramulorum inftar piFlus, plane Ut Dendrites, Cap. V. me- moratus: Hoc autem modo exornata, diverlae magnitudinis cornua Ammonis, e latomia Hersbruccenli habeo. Sed non tam luperficiarie piftas , quam profundius in- fculptas& calatas ejusmodi limas oftendunt Nautilita, Tab. IX. Fig. 4. j. 6. propofiti. Primum communicavit Dn. ImHof- fus-, Tertium prope 3Btncfd()rit> inveni , elegantiflimis lane ornamentis foliaceis (gatSb-ftjetCf } ftipatum; Fig. f. vero majo- ris eft fragmentum , in quo tamen ramulorum occurfiis & mutuos amplexus haud latis accurate expreflit Chalcogra- phus. Tab. VI. Fig. 9. huc quoque pertinentem fiftit lapidem, ramoffs pariter lineis ornatum , quem ubi naftus fim, non re- cordor. Cseterum hae linearum quali caelatarum ramificatio- nes nil aliud liint, quam externa vrftigia articulationum in ipfis Cornibm Ammonis, quod exploratiffimum habeo , & jam du- dum 01. Wormio (g ) nec non Mart. Ujlero (b) perlpeHum fuit , nuper etiam D. Scbeuchzeri (i) avtopfia confirmatum. Internam articulorum diflorum faciem declarare volui Tab. VI. Fig, 25. & 26. ftd neque hae omni carent vitio, fun&os ad- huc fib i plus es articulos in Nautilke , multum detrita dorfi ili— perfide, Fig. 27. contemplandos offert. Apprime autem ta~ lismodi articulationes Cornuum Ammonis evincunt arElam eorum cognationem cum veru Nautilis c Horum enim proprium eft, H 3 habe - (/) Hift.Nat.Lib. XXXVII. cap. 10. (f ) In Mulco p. $6. (i) Hi- ftor.animal. Angi. p. 207. (i) Epift. de Deadrks p. 6f, habere frequentes in (itis fiiris concamerationes , ita Ut Philipp. Bol nannus (/) triginta numeraverit in uno Nautilo. Quemad- modum vero Cornua Ammonis ab invicem difcrepant aliis mo- mentis , fic articulorum conformatione differunt. Hoc etiam notavi, quo profundius abrafa efl fuper fic ies, eo magis inelegantes ac rudes emergere articulationes , quoniam Pubtiliflimas illarum ramificationes, ad fuperficiem helicum protenfae, hac detrita fimul pereunt. An cunctas Nautilitarum fpecies laudata gaudeant arti- culatione, dubito; certe enim in quibusdam nondum potui cognofcere. Neque tamen id mirum, quando diverfa, non petrificata conchylia reperiuntur, quibus, ut eadem externa cum Cornibus Ammonis volutarum difipofitio , ita concamera- tionis interna defellus communis eft. Exemplum praebent Tab.Vl. Fig. 28.SC29. depiftae cochlea, quarum haec terreftris, in montibus fub mufco nidulari folet, illa paffim in aquis ftagnantibus , per Germaniam quoque occurrit, vocata Li- fiero (ni) Cochlea pulla, ex utraque parte circa umbilicum cava; Ambae vero probant, non lolum conjimiles hodienum Cornu - bus Ammonis dari cochleas, Ped etiam haud univer/alem ejje huic ge- neri articulationem , aut inteftinam concamerationem. Nautilitas , fuperf.de levi , lineis de fit ut a , dor fi integro , fe- quentes poffideo : Exafte talem , Tab. II. Fig. 7. de monte ©cbtipfelbctg. Sed Fig. 8. videtur e fle fpecimen minus Nau- tili t a , Fig. 1. exhibiti; fiquidem attentius inlpeftum lineolas transverPales redas numerofiffimas oculis objicit , aft ubi cortex vel tefta deeft, & ipfae omnino dePunt. Fig. 5». & 10. unum idemque Cornu Ammonis , prope repertum» flftunt , in altero, circa umbilicum , latere cavum , altero fere pla- num, rarioribus apud nos lapillis accenfendum , cujus exem- plar aliud , interiori helice orbatum , Fig. u. cernere licet. Superficie pariter levi , lingis deflituta , dorfo integro dotatus eft Nau- li) Recreat. Ment. & Ocul. p. 89. (ni) 1. c. p, 143. m # m Nautili te* Tab. VI. Fig. 4. fed non fine gilbo [it in medio helici deformitate , inventus inter Stteben & Q:i§mann6berg. Sulcato autem dorfo, levis ac lineis deftitutec j 'uperficiei Nau- tili t es , Fig. 12. & 13. exprimitur. In utroque, duriflimo & perquam tenui lapide, tam majori (quod fragmentum eft} quam minori, integro , duplex obfervatur J, ulcus , alicubi ta- men imperfertior : E monte ©Cfylipfdberg / ni fallor, de- promfi. Afpera fitperficie praditorum Ammonis Cornuum , primam differentiam nuncupo Venucofam, cu jus fpecimen comparet Tab. II. Fig. 14. Per omnem enim volutae ambitum gemi- na tuberculorum aut verrucarum feries eminet. Non infre- quens eft inter lapides calcarios montis Mauri dani: Habeo vero etiam durioris fubftantiae & diverlae magnitudinis , e vicina quadam latomia. A lineis eminentia Sc amplitudine diftingui frias , no- tilllmum eft : Harum vero in cornibus Ammonis admodum va- riat conditio, ficut e Tabula, huic Capiti inferta, patefcit. In- tegris, (eu continuis per dorfum ftriis , iisdem cp jimplicibus & raris , inftruHus eft Nautil.tes, Tab 11. Fig, iv'<« per dorfum quidem & bonam helicum transverfim partem integras ac fimplices apparere, fed ta- men ex una interdum quaji radice duas aut tresfimul oriri Quan- tum ad materiam, primum b laxo conflat grifeo, fecundum eft pyritolb- ferrugineum, cui a latere jungitur aliud pufil- m <4- y* Ium, internam faciem perpulchre cellulatam vel articulatam eximie ofiendens ; tertium e pyrite aeneo , folido , penitus conflatum. Striis vero evidentius ramo jis aut fur catis ,per dorfitm ni- hilominus integris , confpicua funt Ammonis Cornua Tab. IL Fig. 18. Tab.llL Fig. 1.&2. quae rurfus ita differunt, ut primt^m fit mediocris crajptiei; alterum inter cunfta, quae poflideo,in proportione tenuijjimum i tertium fatis crajjum , foliaceis orna - mentis y vel articulationum vefligiis uniliq7 diflinBum : Hoc vero * ut 5i primum , folent, prae aliis omnibus , majoris imo maximi effe moduli , 6c a dimidio ad unum vel fesqui pedem in dia- metro colligere: Extanthinc inde in agris xnontofis & lapi- dofis,praefertim vero latomiis. Ad illa pertinent, quae fe- quuntur, Tab. VI. depifhl , Viz. Fig . l. inaquali compreffione he- licis monftrofe oblongatum : Fig. 2. cum portione matricis (iiae, Figi 3. cortice vel armatura martiali anthracina veflitum, & tuc- cejjivas arcuum efformationes aliquot extraordinarie amplis in- terftitiis arguens : Fig. 5. circa umbilicum conchite quodam bivalvi, firmiter accreto , conteflum : Fig. 6- impuri Jialagmi - tisy quoad fingulas extremi arcus ftrias > tuberculis incruftatum 3 ex lapidicina Herspruccenfi. Alius commatis funt Nautilita , quorum transverfales flria dorfum non trajiciunt , Jed in medio ipjim , ab utroque latere con- currentes dejtnunt. Horum autem plures pariter funt differen- tia. Quidam habent dorfum, feu potius fpinam dor (i extantem% hanc vero vel articulatam , vel non articulatam s illam iterum aut ferratam, aut vertebratam . Spina ejusmodi ferrata, feu acu* te dentata pr aditum Cornu Ammonis parvum, 'Tab. III. Fig . 3. ex- primit, quod unicum haftenus , in monte @d)ltpfelbctq re- pertum, tam propter indigitatum charaSierem, quam propter figuram rariorem oblongam aeftirno. Obtufioribus autem tuberculis concatenatam aut vertebra- tam ffinam gerit , quodTab . IIL Fig. 4. reprceientatur. Miranda ipfius m m ipfius fabrica : firia fingulae , admodum eminentes , ante- quam ad [pinam oblique pertingant, in acutum affurgunt ape- phy fi n , vel apicem , verius interiora re flexum. Haec fpecies, frequentius quam alia quaevis, apud nos armatura aneafvper- biens deprehenditur, in luto coeruleo, quod e cellis emi an- tea diftum eft. : Quin & faepius pyrite obrutu , aut largiter obdu- cta, cernitur, ut probe jam notavitjoh. Bauhinus (*). Varias eft magnitudinis, variaeque materiae, fiquidem in lutifodina AitdorfF. occurrunt Ipecimina, ex indurato faltem luto con- flantia , praeiertim vero matrices fuforia, qualem Fig. 5. Tab. ead. fiflit , cujus tamen pulchritudinem haud affecutus eft fculptor. Spina non articulata gaudent Tab. III. Fig, 6. & 7. delineati Nautilita. Frior undo fas , & verfus dorftim ramofas obtinet firias ; copiole, grandioris etiam moduli, extat in arvis pofl "Collegium noftrum , prope £en0cnberg. Alter fimpBcibm magis cp retiis, ad fpinam tamen autrorfum quodammodo in- flexis ornatur ftriis ,• quem non amplius memini unde ac- ceperim. Dorfetm fulcatum, & Jpina extante deftitutum gerunt cornu a Ammonis, Tab. III. Fig. g. y. io. co tamen cum difcrimine , ut prioris firia. ex utroque latere ad dor fi fiulcum retia jibi occurrant , fingulaeque in tuberculum quoddam eminens terminentur; alterius vero , nec non tertii obliquus ftriarum occurfus ad ful- cum minus amplum obtufiores efforaret angulos. Trigam hanc e monte Heimhurgenfi habeo. Alias infuper Nautilitarum noftratium differentias in pro- divi effet recenfere, quia vero ferius accepi, quam ut fculpi potuiflent imagines , defcriptio quoque proroganda erit. Imo nec enumeratarum fpecierum hiftoriam abfolvereff/?/- nanti licuit, ut potius omittere multa fuerim coatTus. Quae- dam vero t figuris diligenter confideratis colligi ut in; nonnullis fpeciebus ab m «7- m ab ovulo quali liceat gradatim afcendere , per plures indivi- duorum magnitudines , ad fummam. Certe enim HAM- MITES, laltem ille qui granis maju [culis & rotundis, ovula pifcium referentibus componitur , indeque 'Diogeitjldtt appellatur , pro iisdem, maxime teftaceorum agnolcere, cum D-.Scheuchz.e- ro ( o ) haud vereor. Talem ovulor-um fublut eorum congeriem , in maffd lapidea friabili , 'Tab. V L Fig. 31. contemplandam of- fert , frequenter obviam in J^ettnbUfg & ©ulgberg. At longe notabilius fpeciem Fig. 30. exhibet, ex tvulisfSx. quae ab iisdem modo prodiifle videntur, minuti/fimis Conchyliis, Nauti- litis acTurhinibm mixtim conflatum, cujus CgO venuftatem de- praedicare latis nequeo , praelertim ob fimilitudinem cum vul- garium cochlearum ovalis , iniesp, nuper exclufis fcetibus; de qui- bus Ant. Felicis Abbatis Marfilii perdo&a, ad Illuftr. Societat. Nat. Curiof Praefidem, Dn. D. Lucam Schrceckium.Cogns.tum Sc Fautorem meum jugiter venerandum , fcripta extat epi- flola (/>). Diftae igitur rationes, aliis (nunc tacendis ) conjunftae, mihi quidem facile perfuadent, ut memoratam, de Nautili- tarum non minus quam reliquorum fojfilium teftaceorum ortu, hypothefin ample&erer. Hac vero itante , porro non erit arduum occafionem , qua teftacea ifta e loco natali fuo, ni- mirum oceano , in terram continentem tanta copia perve- rint , referre ad univerfale diluvium. Quae quidem opi- nio tam firmiter infita eft animo meo, ut quotquot intueor teftacea e marinis foffilia, totidem catholici illius cataclysmi monumenta videre me arbitrer, aureis velut inlcripta lite- ris : MEMOR. UNIVERSAL. DILUVII ! Haec antiquiffi- ma omnium maximae, poft conditum hoc univerfum, vicifll- tudinis documenta, quae comprobant, aliquando terra do- minatum fuijje, & fuper illam quaquaverfum intumuifle. Pro- I 2 fefto (o) ©cbn>eig€E. 9tatuc-@efcbicbt, Partii. p. 106. (/>) Inipretfa Auguftse Vmd. 1684* m **• m feflo non erubefcit Clarilfi Scheuch&erus (ef) afleverare , ho- rum intuitu mortales de veritate inundationis terrae unt- verftlis, ultra vires naturae, ex jufto Dei judicio quondam fa- ftae, convinci, fi vel maxime nulla ejus fieret in S. Scriptura mentio. Huc digitum intenderunt plures pii gravesque Theolbphi, St argumentum ind &ypro confutandis Atheis haud fri- volum defumere lategerunt. Sed videor mihi audire quos- dam obloquentes; triumphum cantante viSloriam, & nimis li- bere adftrui hanc hypotheji n , quae magnis adhuc laboret dif- ficultatibus. Novi equidem diverfos diverfa contra ean- dem moville dubia; novi vero etiam, pleraque jam discufia dexteritate fiigaciflirnorum inter Angfos virorum,? h.Rafifr) Scjoh lifoodwirdi (s). Quae autem recentius ab ingeniolo Eduardo Luidio (t) prolatae funt, inftantias, juxta cum aliis (fi quae fant) momentofis argumentis, adverfus laudatam hypothefin excogitatis, dileflifiimus Frater meus, Joh. Gu4. Baierus , Mathem. & Phyf Prof. Pubi. & Univerfit. noftrae h.t. Reflor Magnificus, amore veritatis, meoque hortatu in- vitatus, evertere, & ab iisdem diluvianam tellaceorum fos- filium originem vindicare decenti cum modeftia conabitur, fi Deus vitam largitus fuerit , nemoque alius hoc negotium praeoccupaverit. Ego nunc ad evolvendas 'Tejlaceorum univaPvium fofft^ Uum claffei reliquas pedem profero. Harum autem proxima ®ft TVRBINATORVM, feu helicibus ex ampliore bafi aut ori - picto in apicem tenuem faftigiatis gaudentium : Cujttsmodi lapi- des iterum divido ittlongosSz breves, utrosque rurlus i n lever, p. 46. appofite nuncupat fibulares, propter formam glomerulo veftiario (eitlCIt 5tnopf) acce- dentem. Irregulares lineor, sut inxquales fulcos obtinuerunt Fig. 37. & 38. delineari j non quidem integri, led quoad inferiorem tantum partem confpicui, nec fine fiilpicione multum' cor- ruptae naturalis formae;. Papillares Ec hin it as voco', qui licet non deftituantur li- neis in fua iuperficie, majorem tamen’ ejus partem eminentiis orbicularibus Jeu papiltaribur repletam gerunt, quas alii non Inepte dicunt<*«*»£»/*f funt enim nihil ahud,quam veftigia , quibus olim aculei, velut inarticulati ho ferunt. Duplex horum Edomitarum fpecimen , Tab. III. Fig, 39.&40. communicavit Generofi Dn. lmHoffms fed utrumque fragmentum, quin apo- graphum filtem eft ipfius teftae,in durifiimo filice imprefiTum. Differunt magnitudine tantum acetabulorum , ut facile pro ea- dem haberi poffint fpecie : Quod fi tamen divertas pronun- tiare decet,priorr relpondebunt,apud Luiclium (num. 910.) Echinito laticlavii maximi fragmenta ; alteri vero, Eehinites ejusdem (num- 916. ) orbiculatus laticlavius medius-. Solent alias hi papillares , aut fcutefati Echinitx appellari OMBRLE &BRONTLE, de quibus , aliisque nominibus , Gmnerum s BootiumylFormium , Scc. legere juvabit. Oblongi denique fiant ECHINITAi , qui CORDATI co- gpOiTiil\at\tVlT,propter cordis aliquam in forma fimilitudinem , Ceil ex Fig. 41,42. 43. Tab. III. patefcit. Vtrumep latus ejusdm lapi- dis defignant duae priores Figurae; tertia majufculum fiftit, & ipfum quinis , in duplici ferie yfuturisyVelut atu pur-Bis notatum , quod omnibus , etiam minoribus commune ede credo , ta- metfi non in- lingulis ( detritae fuperficiei culpa) oblervetun. Iisdem in locis, queis cseteros echinitas, inveni m 72. m Teftaceis univalvibus quidam Antores adjiciunt BALA- NOS ac TVBVLOS VERMICVLARES. Quoniam vero inconftans eorum eft figura, ficuti Phil. Bonannus (*•) edocet, ideo reliquis univalvibus magis regularibus , tanquam ano- mala quaedam, per modum appendicis fubjunguntur. Ba- lanum quidem unicum fojjilem , haftenus in Norico noftro mihi vifum , exhibeo in Tab. VI. Fig. 13. e fepius laudati Dn. ImHoffii communicatione , affixum lapidi cruftofo ; ne- que enim unquam per fe fubfiftunt Balani ,fed more parali- tico rebus aliis, praefertim conchyliis, nolentibus volentibus, teftaceam domunculam Tuam inaedificant. Tubulos autem vermicularer , Tab. VI. FJg . rj. Sc 16. lat lu- culentos propofui; quamvis plura infuper Ipecimina, tam crajftora quam tenuiora , teftis & lapidibus infidentia, diverfi- mode circumflexa , e montibus Heimburgenli & Sultzbergenfi petita, poflldeam. Aft qui Fig. 14. exprimitur reBus fere fi- phunculus , nifi me omnia fallunt, ENTALII majoris eft frag- mentum, repertum in monte Calvariae Neagorenfi. 'Caput VI II. DE BIVALVIBVS TESTACEIS FOSS1LIBVS. E Numeratis 'Univalvibus teftaceis fojftlibus Noricis, progre- dior nunc ad recenfenda pariter BIVALVIA , five quo- rum teftacem cortex ordinarie duabus , faltem contiguis , partibus componitur. Idem vero , quod ante circa Fnivalvia faftum , Sc nunc faciam , allaturus nimirum promifeue Ipecimina, tam ea in quibus teftae adhuc praejentes ftmt, quam in qui- bus illae deficiunt, dummodo reftdui lapides ad modulum Sc formam deperditarum t eft arum, queis continebantur , fint rite effigia- (*) !• c. pag. mc ?3- )m effigiati. Casterum ne in eorum tra&atione ordo conve- niens defiderari queat , Ipecies aeri incilas omnes fequenti ratione diiponam. Tab. IV. TESTACEA FOSSILIA NOR. BI- VALVIA fune Teftis inter fe i f transverfalibus parallelis : Tah. IV . Fig. 1 . I fi anatis ftriis ■/ 2. 3.4. ^6- 7. 8- 9- io. 1 1. 12, 1 3. «4* linrie 4 Tat'YL % ^ * 8- 1 9- «analibus J I ex uno Puna° prodeuntibus 4. IV . 1 | t iy. 16. 17. 18.19* J | levibus : Tab. IV. Fig . z o. 2 '£ . 2 2 . J non flriatis £ rugofis : Tab. I V. Fig. 23. 24. 2y. ^ i. Tab.Y.Fg. *. f ftriatis : Tb&. V. Rg* 2. 3. 4* 9. 6. 7. f. 9. 1 f inaequalibus * 12. 13. 14. | rugofis: Tab. V. F:g. iy. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22* ^ 23.24. iy. 26.27.28» 29. 30. Primariam Bivalvium differentiam defismere confiieve- runt oftracographi ab «qualitate fi inaqualitate valvarum i aquales dicendo, quarum una alterius tam figurae externae, quam cavitati internae relpondet. Eandem divifionem fis- jilibus nofiris bivalvibus accommodare licebit, ipfaque porro diftinguere in flriata , & non ftriata. Illorum quadam firiis transverfalibm parallelis notantur, quadam ex uno punBo,Vi\lvZ~ rum Icilicet vertice , deorfum prodeuntibus. Prioris generis exempla non pauca fuppeditat Tab. IV. quae ftriftim,& quo- ad fieri poteft breviflime indicabo. Fig. 1. videtur efle Con- chites maximus Fifleri (a) margine lato.fi ad alteram ejus partem Jinu amplo donatus , nifi quod nofter evidentibus magis 8c fe- micircularibus ftriis transverfim infigniatur ; quae vero per longitudinem infculptae fimt lineae, faltem vitia funt & fis- lurae leves , neutiquam ita conlpicuae, ut chalcographus ex- preffit. Caeterum te fla tenuitas fi minus profunda cavitas , cum reliquis circumflandis lat refte fe habent : Inveni ad pagum USllKf tU)rib. Huic Conchita , licet non magnitudine, K atta- (,*) Hiftor. animal. Angi. p.aj3. m 7 4 - m , . attamen forma ac teneritate perquam fimilis eft Tab. Vi. Fig. lyi delineatus, in cujus fuperficie nativi te fla. colores , rubellus, al- bicans & fubflavus mixtim egregie adhuc comparent. Nol- lem vero contradicere, fi. quis eundem adTedinas referret ac TELLINITEM vocaret. cfab. I V. Fig. 2. Conchites eft valvis ab invicem ample di* dteBis , ex altera cardinis parte diffufioribus , altera introrfum quafi retra&is & incurvatis. Praeter ftrias transverjales , etiam nonnullas in poftica praelertim parte , refla per longitudi- nem duflas obtinuit, fed valde exiles. Quo ipfum referam, haereo , maloque aliis relinquere divinandum nomen ; re- peri vero eodem, quo priorem loco. Fig. 3. duplici conlpeflu , in- & externo , fiftit mytilum vulgarem marinum , cujus minora fpecimina Fig. 4. repraelen- tat, fingula transverfalibus diftinfla flrits, an dicam rugis i fed prius arridet. Frequenter occurrit hic MYTILITES in ar- vis Altdorftinis meridionalibus, inter cornua Ammonismaf- fae lapideae inclulus;. nondum tamen offendi bijugem , (eu cohaerentibus valvis. Cognatum MYT1LITI facio , qui Tab.V I. Fig. 20. proponitur , in monte fupra pagum ^iebett; deprehenfus. Tab. IV. Fig. y. & 6. idem eft, drverfb duntaxat in fitu,, Ipecimen mytili (ut opinor) minorts fluviatilis: Hujus teftulae nonnunquam intus refertae funt galena, feu materia ex atro Iplendente metallica. In rivo quodam vicino reperituf. Sed vulgari mufiuio fluviatili (Der demeinengarbetv ober 50Iaf)lCt-£Olufd)ri) Ut ovum ovo fimilis eft Fig. ei. depiflus conchites, qui proinde jure (uo audiet MVSCVLITES vulga- ris : Hunc bijugem quoque femper inveni circa S£6inrfclf)d&/ rarius in ijeirabtitg. Affines quodammodo mufculiti arbi- tror Tab.VI. Fig. 17. & ig. exhibitos conchitas , infilito plane modo flriatos : Patet equidem diverlos efle, (ed quia fragmen- ta (altem funt,exaflius de iisdem judicium ferre nequeo. Tab. IV- m 7i- m TaLIV. Figi 7. 8» 9- fime Canebit a exiles, fipecie vix diffe- rentes , nifi quod ultimus eompreffior fit ac tenerius ftria- fcus: Ambitu gaudent ferrato, & pertinere ad TELLINITAS videntur: ex eodem rivo, quo ante difti mytilit* minores. ■Fi». IO .f litari* eft teftuia.,. aut potius apogrqphum ejus in limoio- ferrugineo lapide Altdorff. lutifodinse : Ex utraque verticis parte aequa. iter diffunditur , transverfalibus aliquot ftriis, & una praeferri m majori exaratum,: Quo autem no- mine debeat infigniri, jam non lubet decernere. Fig. 12. & 13. puto me ftitifle SOLENITEM; ita enim cenfiii nuncupandum lapidem , forma oblonga St ftriarum obliquo tra&u te fiam Solmis pifeis (quem Itali & alii oftrea- rum loco habent in deliciis Vrepras lentantem, in duplici ipe- cimine, reperto ad pagum jSStncf Fig. 14. exprimit infidentem lapidi teftulam exiguam, vel ad mytulos vel magis ad PHOLADES Ipeftantem; de mon- te Riedenfi, verfus Q^fjmannSbetg. Qui autem ex uno punElo , nempe valvarum vertice , re3t$ prodeuntibus gaudent ftriis Conchita regulares , hoc loco memo- randi, uno verbo & Mart. Lifleri vocabulo, funt PECTVN- CVLITvE, quorum paradigmata quaedam in Tab. IV. conti- nentur. Fig. if. defignare debet? ttunculiter* aliquem ex ma- jufculis noftratibus , qui tamen haud accurate fculptus eft, hil minus quam laudatum ordinem ftriarum oftendens. Ex hujusmodi alias conchitis innumerabilibus, parvis & mini- mis, elegantiffime ftriatis , praegrandia lapidum frufta fere pe itus conflata paffim circa AStdorffium extant , belemni- tae fcetorem,fi franguntur, fpirantia. F/g. 16. S07. funt plures pettunculit* in faxo arenofo fer- rugineo, cujus bina haec fragmenta , mutuo t eft alarum & ma- tri. um amplexu eleganter fibi reljaondent : Copiofe in via ad pagum SJBetgmbtltm. Fig. 18. tenerioris , nec adeo cavi, per medium quafi zona diftinfti peBtmculiu (ut conjicio) K 2 • exem- / mc y& exemplar, fed quod infaufto nuper cali* mihi periit. Fig. 19. internum eft latus concavum pettunculit* , nitidilfime ftriatl in lapide conchitem anomium (de quo poftea) replente: ad pa- gum (KetcbefSljoff. Striis autem deftituti Conchita bivalves regulares , vel /?- 7. & & unius peilunculita latus utramque ex- primunt , ficut etiam Fig.g. & 10. Ab his proximum par, nempe Fig.m* & 12., fubtilijjime firiatam liftit TEREBRAT V- LAM, aliquibus ita diftam peftunculitae (pedem, quod alterius apex aut roftrum perforatum cernitur. Reliqua p^ura fingula, nimirum ?. 6. & 13. fingulares indicant differentias , qui- bus decentia cognomina, vel ex aliorum ingenio, vel meo imponere, jam non audeo, cuilibet id negotii liberum per- mittens: Hoc tamen non diffimulo , Ftg. y. .& 10. pariter ac Ij. ede exempla Concha anomia ftr/ata t^/ac/3# fak Columna fff) aut Peblunculita anomii trihbi , Lifieri (/’) . Supereft rugo forum, inaqualibm valvis praditorumCnnchita* tum c la,ffis „in quam conjicio cunftos , qui nop e vertice re- gulariter prodeuntibus ftriis,ied tantum transverfalibm rugis & irr gularibus lineis aut fulcis exafperantur. Hujus indolis praecipue eft Conchites ano m ius rugofus , rofiro fubt reti & infigni- ter adunco donatus Lifieri (i) abipfo accurate latis delcriptus. Valvarum ejus naturalm combinationem ac ficum Tab.nofir.V. oftendit F/g.17. & in minori lpecimine Eg. nh cujus poftica convexa facies eft Fig. 18. Integri, bifores, aut valvis cohae- rentibus, penes nos oppido rari , etfi fol tar ae valvae & frag- menta illarum copiofe jaceant circa & %lttxtz t!)ann/&pe etiam triplo majoris moduli, quam hic deline- ;■ __ antim (g) Tract. de Purpura cap. XV. (#/ LiR Ikp, c it. pag- 249« (i)ibid. p, 238, 79- W antur. Utriusque ( licet diverfcrum individuorum ) tefla ; inferioris, quae admodum crafla & concava, Fig. sp. ac fuperio - vis, quae tenerior & planior inftar operculi, Fig. i<$. confpedum internum exhibere ftudui ; ubi notandum inprimis venit mufculi aut tendinis utrincp veftigium, peramplum & profunde quafi infculptum, perpetuae in omnibus individuis , eodem loco, praefentiae : Ut propterea mirari fubeat , nonnullos hunc conchitam inferuifle univalvium catalogo , quod etiam feciffe videtur Celeberr. D. D .Joh. de Muralto (l) Nautilum la - pideum iplum appedans, fine dubio alterius teftae vel oper- culi, tanquam infrequentioris, ignoratione ad illam opinio- nem leduftus. Meliori ratione Clar. Luidio (ni) Conchites hic, intuitu roftri adunci (quod tamen in noftris exemplari- bus depidis obtufum eft) GRYPHITES dicitur ; quod no- men aeque bene quadrat in Conchitam, Fig. 20. & 21. propofi- tum , itidem rugofum , cujus valvarum altera prominulo 8c admodum adunco , altera (quae convexitate non cedit priori) obtufo magis rofiello eft inftruda. Caeterae in Tab.V. Figura omnes, a 22. usque ad 30.de- jfignant varias differentias Concha rarioris anomia vertice roflrato Fab. Columna (») quibus eundis hoc eft commune, ut praeter transverfalem rugofitatem , teftae fiipereminentis apex five roftrum foramine donatum, aut pertulum appareat, unde Lui - dius (0) his in genere nomen TEREBRATVLAi attribuit. Vulgaris maxime inter hos conchitas Fig. 23. exhibitus, modi- cae latitudinis, nec finuatus: Fig. 2 4. fubteres, omnium longi (fi- mus & angufti/fimus : Fig. 25. lati ((imus : Fig. 2 6. & 27. triangularis fere , propter alterius teftae dorfum anguftum vel acumina- tum, alterius vero planam fuperficiem: Fig. 28. & 25 ).finuofi aut lacuno fo margine pr aditus, major ac minor; Fig. 22. fimbria- tus merito dicendus, licet hoc nomine nondum, quod fciam ab (/) Ephemer. A. N. C. Dec. III. Ann. V. & VI. p. 44. (m) 1. c, pag. 99. (n) 1. c. Cap. XII. ( 0 ) I. c. pag. 40. m so. y& ab ullo delcriptus. Figura 30. denique id confirmat, quod Excell. D. Scheuchz,eyus (p') notavit : In hisce, nimirum, conchi- tis anomiis aliquando confpici maculas (ut lane multis in lpeci- minibus monftrare poflum) albidas , qua microfeopio fubjecla fmt circedi tres, quatuor , quin % , fex concentrici , affabre veluti circino e centro medio exfeulpti, &C. Solent vero laudatae dif- ferentia ( quamvis una prae altera copiofius) inveniri mix- tim cum recenfitis antea peftunculitis, inter arva montana & lapidola Palatinatus fuperioris , nec non quibusdam la- tomiis. Catft IX. DE SALINIS ET SVLPHVREIS FOSS1LIB VS NORICIS. NOn adeo amplus concretorum hujusmodi apparatus nobis eft: Qualiscunque demum fuerit, hoc Capite ex- plicabitur. E SALIVM clajfe memorandum primo venit NITRVM; haud equidem antiquitus fic appellatum Salis ge- nus, quod magis alcalicum & fmeSiicum, indt^ a moderno diver- fum, pluribus argumentis edoceri poteft; verum id, cui hoc Sa Salis petra nomen hodie imponitur. Ipfius copia paflim a ruricolis coqui folet , 6 terra pingui , fub ovilibus, equili- bus, fimetis, vetuliorum aedificiorum ruderibus, &c.defos- (a; quam explorandi , praeparandi & coquendi (pro mtro') artificium dexterrime tradidit Laz,ar. Erck rus (a) .• Virtutes autem medicas Salis nitri ( certe principis tosv 7roAv^al in imo niger per- manet, ni fi crebro d fundo regeras & vertas . lentavimus deftil- lationem defcenforiam \fed nihil aliud confecuti fumus j quam copiam Ipirituum alborum odore Gagate ardentis > & guttas; ruffas fpiffasque, q ua aquam pramifjoriam infecerant >ut oleret aquam fuccini allium halitibus repraefentantem. Hia gutta abibant in liquamen pingue tenax: crajjum y & partim innabant aqua , partim ad fundum concefierani , partim vitri adh arebant la- teribus per tinae iffime , uti fit etiam in defi illatione Gagata . Pau- cum oleum prodit , nec fumtihus dignum. ReBius id petitur ex Ga- gate oleofiote ; Haec hiftoria, quam vere fecundum experien- tiam, ftnfum & rationem ponimus , convincit illum carbo- nem bitumen effe, aemulum Gagatae in fua integritate , vei Ebeni foffilis , quod Gagatae Ipeeies eft ; fid quia majore ex parte corruptus eji > vicinior cp, terra 3 ampeiitidi accenfieri p&jje , po- tijfimum nigri bituminis & fimilitudims, quam cum piceis carboni- bus vel betulaceis3 aut hujusmodi habet > pene e xaBam? nomine. Si in pulverem redigituryaccipit oleum pariter terra Colomenfi, & me- lioribus particulis etiam citius 'Ut judicandum fit y quanquam in ©leo coftione non abeat in glutinofum lpiflamentu m> tamen €?( )& mifiura pofie pro unguine vitium effe. Et facile deteritur in pul- verem nigrum vel fufcum , quaque partes in fraBura fplendent bi- tuminis Judaici fulgore , ea, etiam nobiliores funt Colonienfi terra* ‘ Unde piilores Norici non opus haberent Colonia afcifcere materiam > fed legerent in vicinia ? fi refci fierent , uti & fabri ferrarii . Illa ipfa materia infierviret etiam chirurgis ad tumores molliendos } glu- tinanda^ vulnera } <& anginas difcutiendas* aliaq{ multa? qua analo- gice ex fuperioribm bituminum hifioriis quis facile potefi colligere? fi fit indufirius . Scholae ejusdem Antoris.] Doldiam libenter appellavimus ifiam terram, a primo monfiratore f//^jLeonharda Doldio apud Norimbergicos medico eximio . Prius innotuijje pote fi aliis > fed quia negleBa , celebratorem Doldium expeBavit?ab hoc nominanda fuit * Nos eam variis argumentis defer iptam exhibemus . Fulgo videtur ligneus carbo efieaut fegmentum fabrile quodolim ibi ex materia fabrili reliBum terraqt teclum tandem nigrum evafirit & putri- dum. Sed falli hoc judicium liquido oflendimus * Jfiuadam portio- nes exaBe referunt corticem fagi cum parte aliqua ligni } fi oculos eonfulere velis fine detritione & fraBura > aliisque examinibus. Cum fr angunt urfilen di di (fimi nigerrimi % afphalti nitor in confieBum prodit ? & priorem vultum redarguit . Pyrites alias igniarius ex eodem loco eruitur . Sed qui carbonibus ficiatus efi pUrum % mol- lior exifiit & friari pote fi. Exculpfimm ex nonnullis etiam Gale- nae nitidiffimae portiunculas. Unde colligere eft, locum iftum non carere metallo, & quantum externo afpeftu ju- dicare licet , plumbi argentique ferax videtur effe» Ita dr Cycnea Agricola firiptum reliquit ; In monte carbonum perfoffa ter- ra carbones molles apparere ? pofie a fax a cra/Ja , inde carbones duros jub quibus Cadmi am bituminofam , pyriten aluminofiim ? & as pu- rum. Nec metallo Joachimico de funt bitumino fa miner ss. Vide- rent erga quorum id intereft , ne quis Thelaurus in agro Norico circa Altorfium, ubi eft carbonum iftorum area, lati- taret. Aqua in qua infuji (l et erant fapore dulci infeBa erat * L $ jfequen - m 86. )$? fi que nt e aflriBione cum acrimonia. Humore omni paulatim ab - fumto in vitri fundo albae quafl JquamuU apparebant circa c onere- tionem quandam ramofam in medio exhibentem pulchrae planta, ima- ginem albis ramis diflinBam , quale quid filet exiftere in vitreoli coagulo interdum , ficuhi non efl quantitas magna . Non eft pU- rum atramentum , fed faie nitrofo multo remiftum. Sapit initio quiddam dulce 3poflea valde acriter linguam mordet . In aere facile li que fc it. Aquam Galla non infeit nigrore obfalem copioflo - rem qui obftat nigritiei , vel quia debilior eft vena chalcanthi quam ut denfari craffe queat citra additamentum ferri , aut aris ; fid alumini vicinior eft. In igne non fluit , nec crepat , aut bullit , fid perarefiit , cum aliquantulo rubore tanquam colcotaris feu vi - trioli uftinota. 'Tunc fipor non efl tam fibtilis & penetrans quam prius : fed potius falfus & terreus , fliritibus nimirum fubt ilibus ignis vi deperditis . TaBu affer pulvis efl , & fi pofl reverberatio- nem ( ut loquuntur Chymici) in aquam dejicias /fundum petit , nec totus refjlvitur ut ante , fed pars major irrefiluta manet ytanquam calx quadam faxea , in quam fil etiam abire potefl & lapidefiere. Ex cinere aquis infufo item fal elicitur fed candidior. Initio eft fubjficeus. Si torreas inter prunas in catino, vel ferreo cochlea» riy primuyn fubaduflus & h umidus apparet adharet trulla firmi- ter , quin & in vefleas attollit laminas fua acrimonia. T indem evadit niveus , inflar aluminis ufli. Sapor falfus terreus qi & minus acris non toflo. Affer taBu. Alumen putes ; fid hoc combuftum,fl digitis teras , mollius efl , & natat aliquantiffer in aqua antequam refolvatur . Guftus quoque utrumefe difeernit. Defeenforia de* ftillatio experimenti caufa inflituta quinque duravit horas , dato igni per gradus ita ut diu fatis valente flamma carbo (it peruflus , nzque tamen potuerit exhauriri . Defienderunt fpiritus fumei 9 olentes incenfum G agat en , & conceptaculum totum implentes , can - dido% colore, quafi falis , inficientes , quin & in aquam ptasmiffb- riam fi fe infinuantes. Pofl refrigerationem evanuit albedo . Oleum exivit paucum ut diBum efl . Carbo defl i datione peraBa niger exem- *( 87. )m exemtus efi & inflammat ilis ex farte; partim autem etiam exhau* fius, levis, f (Iulo fus & quafi bullis inflatus , plane ut in gagate con - fuevit fieri. Aqua pramifforia fubalbida , Japoris abominandi fuit exhibentis fimul aliquid chalcanthinse dulcedinis & acrimonia fed modica . Liquamen oleofum fat olet graviter , & diu inquina- tas manus tenet . Carbo reverberatus inter defi i liandum , aquaper- fufus flridit fumigavit Cum tam tarde & difficulter procederet, defiillatio defcenforia , noluimus operam perdere afcenlbria , uti nec jnclinatoria. Satis item apparet hujus bituminis natura ex diBis. Jj)uoniam autem nonnulli pnigitin ( a loco ita nuncupatam ) quoque inter terras bitumino fas habent: ( Nam cretam nigram Be/ga di - cuntur appellare lithanthracem Aqutsgranenfim ; Encelius ftClDen interpretatur ampelitin ; Seidelius pnigitin ) perpen- denda fiunt autorum de illa verba • Diofc . ait diBam pnigitin co- lore quodammodo fimilem efie Er e dr i adi (quam vel albam admodum pofuityvel cineream , qua per stramenta traBa lineam referat vio- laceam) grandioribus tantum glebis , refrigerantem manus admotas , taBu lingua adeo gluti no fam ut penfilis h areat , & aliqui vendant pro Eretriade, &c. Hac ipfa & Plinius habet lib.Sf. c. 16. Galenus facultates pnigitidis & cimolia exaquat ; colore diffimilem facit > ut- pote nigram ifjtoloog 7$ dpmhflfSi , vi fio fam infuper & glutinofam non minus Samia , aliquando etiam magis. Circumfertur autem la- pidis atramentarii titulo terra quaedam nigra glebis fat magnis interdum cujus ufus non in atramento fcriptorio tantum, fed & pin- gendo fcribendotfe pro creta , ni fi quod atrum colorem pr abeat. Fa- cile radi & deteri pote fi plane ut creta. Alicubi venulis candidis & alluvie cui a diftinguitur , quafi argenti vivi adhareret & rimis re- ceptus ejfet halitus. Sed nihil potuimus hydrargyri notabilis elicere. Suflinuit ignem illa albedo , & in elutione per alveolum forma oblongarum particularum micam argenteam retulit : crudo afieBu etiam Galenam aut bismuthum. Per fe olet quiddam molle & ingratum cum naufea . Ad candelam reddit odorem aqua in qua as efi extinBum^feu infufus fi et it lithanthrax uftus. Non qui- m 88. m quidem flagrat, fld Ignitur tamen ut pruna, & in albam calcem mu- tatur. In ferreo cochleari, inter prunas ufla tale quid Jfirat quale ex luto & lithanthrace miflura. Deinde excandefcit reddita pauca flamma flagrante inter prunas , d quibus fi removeas mox reflingui - tur. Integra particula inde fiunt alba, ut os uflumvel argilla can~ di da. Pulvis vero etiam diuturniore flamma, in fummo f ait em ci- nereum accipit colorem. Tandem vero item evadit candidus, idque magis & citius fi rarus fit. Aliquando portiones etiam ruborem in- duunt. Itaque conjicere licet aliquid bituminis argillam albamin- feci/fe, & nigro tinxiffe. Sapor cineris , terreus , calidus ficcus & nonnihil fub dulcis efl . Ampliori igni potefl totus erubefcere, absfa magna fub flant i a j altura. » Color enim f? ffiritalis tinHura eva- nefcunt . Cinis terrae Altorfinae feu carbonis ampelkici Dol- diani tenerior fit > fed tamen vehementia flammaru?n etiam decli- nat ad ruborem quem tandem plane quoque induere potefl . In ci- flula Kentmanni efl picea quadam medulla fixorum Pirnenfium. Hac qualis fit nondum potuimus indagare. Ridebit medicus iflius loci num inter bitumina referri debeat , & cui generi accenferi . Cum de Gagate fcripfimus, produximus Liparen Plinii & Liparaum Theophrafli. Sunt in illo figna G agat a , quia niger fer ibi tur , la - vis , fpijfus , interceptus inter pumices ( aut pumico fos lapides , quos mar illas nuncupant ex AEthnais incendiis reliquas, qua f olent in agris Siculis refolvi & effe loco lataminis feu marga. ) Nefcio an fimile fit quid in ifta medulla, ut pro Liparao lapide <& ffecie Gagata ha- beri queat. Medulla tamen cum dicitur , quafi marga nigra bitu- mine a, ad daff em ampelitidis terra revocanda foret, innuitur. Hucusque folertiffimi Libavit , de noftro Ligno foffili bi- tumino fb, tum Pyrite, Sc hinc eliciendo Sale Vitriolico , accurata veraciflimaque narratio ; cui quod addam vix habeo, nifi locum , quo ifta inveniuntur : Hic autem eft profunda , fepius nominata ipelunca (fcte XetlfdS-gtuben ) non procul a pago ©rfmfpetfl / ubi media inter fixa arenofa occurrunt vena quafi (farfa , vaga% (Irata ditiorum carbonum , aut lignorum foffi- lium, m 89- m Uum , cum pyrite frequenter commixtorum. Nec dubi um eft, quin & alibi circa nos eorundem concretorum vena lateant: Certe enim terra bitumino fie, luperiori plane fimilis yconfpicuat portiones depromfi & rivulo verfus $agarum diverla,ut facile crederem, hanc illi polle fubftitui. flrofeflo Pitriolum inde evocatum , & in cryjl alios viride fcentet coagulatum , eft egregium ac fubdulce. Conlimilem quoque pyritem oblervaviin lapidicinaHerspruccenli, duriffimis in- genitum laxis.. Opportunum hic eflet experimenta quodam, circa Pyritem a me inftituta non vulgaria liibj ungere, led eadem, exclufus tempore,in aliam relervare cogor occafionem.Si quis interim de Pyrite plura deliderat legere, illi Petrus Maria Caneparius (7) inprimis fatisfaciet. Caeterura SAL, quod carbones & ligna fo/filia noftra , ad examen Libavii prabuerunt, deptehenlum fui£ fe ALVMINOSVM, minime decet mirari; quandoquidem aluminis gemini venas , glebarum ejusmodi lignolb-bitumi- nearum facie, paffim» praecipue vero in Bohemia licuit cons- picere; Cavvx (/) De Atrament. Defcript. I. Cap. II. IX. X. & fequ. •C ?I. MI Catft X DE METALLIS NORICIS QUamvis Noricam noftrum , facunditate metallorum, Saxo - nix, bohemite, Hungariee , aliisque hoc titulo celebratis re- gionibus lubenter cedat , expers tamen metalli haudqua- quam eft. Praefertim FERRO abundat , & olim fotfan abundavit magis, etiam nobiliore ac duriflimo,quod CHA- LYBS vulgo nuncupatur. Certe Plinius (a) bonitatem ac praeftantiam Ferri Norici collaudat : Et Horatius (b) Noricum en/em, tanquam maxime terribilem, commemorat; nec mi- nus Ferri Norici durities ab Ovidio (c) indigitatur: Durior & ferro , quod Noricus excoquit ignis, Aft haec loca de antiquo Norico (cujus Cap. I. mentionem feci) interpretanda videntutiQuicquid fit, modernum quoq;A/i>m*»* eodem nomine meretur extolli : Et credibile eft, hanc prae cae- teris regionem prifcos Noricos , patria extorres, fibi pro fede nova felegifle , propter Ferri copiam , quae porro exercendis artibus avitis commode inferviret; quam lulpicionem offici- narum ferrariarum veftigia per Noricum (maxime ad Pegnefi ripas) hodieque numero fa haud leviter corroborant. Praeftantia feorfim Ferri metalla , fuo jam tempore G. Agri- cola (fi) teftatut' habuifle Noricum Cisdanubianum (ita enimno- ftrum fatis refte appellat) ad fecundum lapidem ab Amber- ga Sulcebachum verfus. Huic confentit Paler. Cordus (e) : Ferrariarum ( fcribens ) omnium largijjima fitnt Jmbergi , in iis HiEMlATITES NIGER pulcherrimus ferrum optimum fundit. OCHRA ibidem RVBIGINOSA , quam vocant £ebtt6£(j/ c0~ pio (e effoditur , qua optimum remittit ferrum. In iisdem ferrariis RVBRICA DVRA , hamatitis modo , ferri filendorem pra fi fe- rens. &c. Quin & fequentibus temporibus hasce ferrarias, tam fodinas, quam officinas, JQ&mmet lUtt» £od)-Ofeit) M 2 flo* * (4) Hift. Nat. Lib. XXXIV. cap. 14. (b, Epod. XIV. circa finem (f) Metamorphof. Lib. XIV. (d) de vet. &nov. metali. Lib. II. cap. if. ( e ) Sylv. var. obferv. p.aig. b. fioruifle, documento eft bte neue &ebn#bttge:0rtmmct1t}crcfig- Stitrigung / Stotberget unt» (SuKjbacbet QitPir/ t>on «pfing^ ftcn/ Arino i^8j. big IPtcber «ptrnaften / bcS i>93. 3«bce$ it>cf)trettt> (/). Imo ne nunc quidem iis locis ferrum defiit ef- fodi & excoqui» venis (at laudabilibus, e quibus ipfemet ha- ■matitem Cordi nigrum , praedantem (ane Ferri mimramix nluperq; aliam, quam, ob luperficiemglobofam & (plendentem©lafj5 fopf vulgo vocant Metallici, non obfcura (pecimina collegi. Propius autem ad Altdorffium, locis variis, abundat ferrum: Inde diftum fu (picari licet $ecnet>cn/ Brandenburgi- co-Onoldinae ditionis pagum , de quo beatus Geotg. Cafp. Kirchmajerus , metallicae rei peritiffimus (g ) haec habet: %c Icmcdbfl bcpmX)orff Obcr-Serrtcbcn bintcr 2Htborff/unfr>ctt bcr 3icgenfpurgcr ©trofifen/ atif bcr P)6be tm 2Balb/brict>t ein fibctaug gutcr unb reicbbaltigcr Qjitfcnflein. Sed in ipfo quoque Norimbergenji Territorio frequens latis ac dives extat ferri minera,inprimis in monte ultra pagum ^BctfjcnblUWU Quin & alibi verfus Palatinatum fuperiorem, adPegnefi tra- ctum, cujus minerae copia & bonitate confifus,praelaudatus Dn. Kirchmajerus , Autor ede coepit Proceribus quibusdam Norimbergenfibus , ut fodiendo & elaborando ifti metallo operam, frufhiofam futuram, impenderent : Facilioris au- tem perfuafionis gratia, fumtuum & ex adverfo redituum talem (Jo) inivit rationem : 933cnn mit *8et(ctf)ung © ©ttf. S5crg-@egcn£ bcr ©fcn; ffCtn/ bcr ftcinen a 2, 3. y. 7. btg 8. P. $ qt if) Impreii Ambergae, j f 8 3 Fo . < g ) Append. ad initu ut. Me- tall. p. m. no. (h) L c, pag. iog. m 93. m •Omjesen fo&re batauf ju ft>ent>en an Jtogfcrl. SBebrtmq/ 14, fi. Pro jure territoriali, an$c(Kttben/ ratione bee ^&tten/^)ammep0/unDbcralcirt)cn©cbaul)c, 3*. fi. nor 700. (Xentnec ^ifenftcin ju gelnmmn/ wnb an§uf6brcn. 4. fi. nor 42» fi. nor 2 u -Suber $of>Ien/ jebeg 4 2. fi. 21. fi, nem Fafteur, ©cbmel&metfter unb 6, ^>am; mer.geutben. 11. fi. bem ^oblentr&aer. ih fl.su grbatnmfl be$ inventarii. Sbut 120. fi. 3*iefi 20. fi, Ubecfctmfj. Sed duo hicinprimis ardua & incerta Vir optimus, na- ftrique (cum viveret) amantiflimus , videtur luppofuiffe, continuum fcilicet D C C. centumpond . miner & , & XXI. plauftr . carbonum in jingulas feptimanas apparatum, qui unde luppeteret, ego quidem nequeo perfpicere. Hoc autem plane exifti- fflO, lllujlrem Senatum Norimberg. pro decantata lapientia fua, & paterno in cives fubditosque affeftu, minus de ferri me- tallis in fua ditione inveniendis ede folicitum, quam de fylvis confervandis , quarum fane pernicies ac pellis, fornacum quibus ferrum excoquitur ac funditur (^)0Cf)-Ofen) fre- quentia. Caeterum non modo nolter,verunj eii&mOchra, pluresque Terra, in Cap, 111. recenfitae, pertinent ad Ferri mi- ner as, tum Lifieri (i) tum proprio meo experimento; qua- tenus i lingulis , poft aliqualem ultionem , promte colligit magnes Ferri moleculas, notabili quantitate. yfif: live Cuprum in Norico no liro nondum, quod Iciam, repertum eft; nihilominus ex aliunde advefto prope Norim- ber- CO de Aqu. Med. Angi. Exer«. 1. cap. 3,, 94* m bergam , cum lapide calaminari Aquisgranenfi , & longo jam tempore conficitur O RICH ALC VM, quod mox in officinis peculiaribus in fila ( X)catf) ) d utitur, aliasve convertitur in formas, ut moris eft, emtorque poftulat. Air is autem fobo- les, aut affme faltem ipfi eft COERULEUM NATIVUM ( 33et‘q-£afut) cujus fpecimen pulcherrimum , durum ac i(betlocl) / in lpem comparituri argenti nuncupata, cujus tam putei (@(bflCt)t) quam cuniculi (@t0tln) cernuntur etiam nunc veftigia. Videtur autem memoratus fupra Pyrites Jplendidus anfam fodiendi dedi fle, nifi magis GALENA ad quam refpexit etiam mo- m n- m nito /uo Libavius , ipfeque illam minime fterilem judicave* rim»m OltCtt ^aflcrt) colligant lavando metalli reliquias , & in propinquis officinis elaborent. Minera vero ne? admodum» & neutiquam vulgaris, cujus tres praecipuas notavi differen- tias. Primam candidam , femique diaphanam, fluoris i nfiar, un- de &$(&§ appellant» ac centenarium ipfius adLXXX.pondo Plumbi nigri fundere affirmant. Secunda eft opaca ,, flabra colore & forma cruftoflt farfaro vini rubro flmilis, quapr opter tOs f fje (Scbdictt audit ; ex dimidia vero parte inPlumbum liquari afleritur : Forfan haec QdPlumbum nativum Sultzbackium^iiod Ceorg. Fabricius (m} rubeum proniinciavit. Tertia ex flavo vi- ride flens (grfin ponderofa quidem, fed non tam »t priores metallo abundans. Caeteruffi ex hisce mineris toftum fine dubio quondam fuit, ut copiofum , fic prseftans Plumbum, illudque ipfum <\nod Joh Kentmannm ( n) nominat, e Palatinatu moUijflmum: ft>CtCf> SBftl). Ego vero me- tallorum recenfionis , & totius O R Y C T O G R A P H I M NORICA? , poft gratias humillimas, DEO Ter Opt. Max. pro conceffis mihi viribus per- foiutas, hic facio "FINEM. (f) ImprcfT. Ambtrgx 1619. in Fol. (m) dtrebu&mctalLcaprVIL (») Nomenci, rc.t„ foffiL p. §4. a.. SYLLABVS CAPITVM. C ap. I. De Situ & Natura Agri Norici. C a p. II, De Aquis , prafertim medicamentofisi mi- neralibus (A curiofis. Cap. III. De Terris, quarum fmgularis ufus efi, partim apud Mechanicos , partim Medicos, Gap. IV". De Lapidibus in gener e> & fpeciatim iis qui funt <*i*cetpei, h. e. nulla certa figu- ra confticui. Gap. V. De Lapidibus i^ogipeis , feu figura certa gaudentibus, in gener e, fpeciatim talibus ex Lufu natura. Gap. VI. Di Lapidibus feu figuratis , ex quorundam Vegetabilium (A Ani- malium transmutatione. Gap. VII. DePetrificatis Te fi ac eis , fpeciatim Vni- v ah ibus. Gap, VIII. DeBhahibus Tefiaceis fosfiltbus. Gap. IX. De Salinis & Sulphureis fosfiltbus No- ricis. Gap. X. De Metallis Noricis ; INDEX deL.et . [ v-t,- , - i ' - i ■ I > i; $ ’ r. *>*•<-* : ’ ' f a, .... -v ' i /fflrirnvtv J* zi/ch. Jhcfck.fc I Tab. VI [(ffflil 97 • SSfe !&© SII» «feg asj^ftL &>p g)6»> \f*pg>g* !lv>^> ocf;iVg-^(»> © ©c* «•5s£> 3eS? 'cs!5 'lato Sfrl? f 'Hlfc^rTF 'fti&oScS* $5$ i»?K Cryftallus., 28 D Dendrites.. 44 Dens foflilis filiceus» 54 Dentis apri figura in lapide., 48 Diaphani lapides. 28 Diluvium uniVerfale caufi. teff a- ceorum. foffilium.. 6 7 Poldia terra., gy ^onmtUil 34 Dryites., $ 1 E. Ebenum foffile. gr lchinitse,feu echini fofliles5 eo- rum qj; variae fpeciese, 69.feq. Elatites» ji; lapides eorumque di- vifio. 29.30 Entalium foffile. 72 Entr ochus., 42 F Faginum lignum petrificatum.5^ Ferrum Noricum. 91.92 Fibulares echinitse.. 7 r: Ficoides lapis., 46 Figuratorum lapidum divifio., 29. 30 Figurati lapides ex lufii naturae*. 3* ex transmuta- tione vegeta- bilium & ani- malium., 48.= feq„. gifcfcfeacfc rivus., 4 Fluores pellucidi & colorati. 2 g„ 29. Folia arborum petrificata. yo> Fons foterius in pago 7- Fontium Norimberg. multitu- do.. Fungites., g: Gagates. St. feq. Galena Norica.. 3 8. 74. g y „ 9 y Geodes. gg> Gryphites. 79 GypFum. 2 y H H*. 4 46. BC H. Haematites niger. Hammonites. Hemispheria lapidea. Hyfterolithusfeu hyfterapetra. A Ichthyolithi Pappenheimcnfcs Eyflettenfes. Ichthyofpondyli, Incruftatio lapidofa.. Judaicus lapis. Jupiter Ammare cornutus* L» , Lac Lunae. Lapidefcentes aquae Lapis Aquilae. Judaicus. Lyncis. Lapides cruftofi & bituminofi Lapidum Noric. divifio. m Lapidicinae Norice. 91 67 32 76 tot. )s§ 1 Modiolus ftellaris* 42.4$ Moyfes cornutus. Mulculites vulgaris* 74 Mufiricula lapidea.. 47 Mytilites feu my tuli teffofbflilis^ & f6 ff fO 44 S 9 l6.feq. 9 32 44 34 $9 zz zi 91 Ligna in lapides convertendi artifi- cium.. fi petrificata. yi Lignum foffile bituminofumc 8 1 Lufus naturae quid l gi Lyncis lapis», 34 M, Marga faxatilfs. 20 Margaritifera concha foffilisv 76 Marmor. 26 Mater perlarum foffilis. 76 Mathematicae figurae: lapides., g 1 Medulla faxorum. 20 Metalla Norica. 90. feq. Minerae ferri variae. 91 .92 > Mincra Martis Ha/Tiaca*- 90 j Plumbi nigri minerae divitesC N % 14 91 4 fi n 94 n*r 4 7 T * 7 N. Nautilites ejusque fpecies* $o*fcq.; Nerkcs foffilis,, 69 Nitrum. g0 Nitrum calcarium. 81 Nummi Cornu Ammonis expri- mentes., P. Ochra Norica. rubiginofa. Oliva lapidea. Ombriaev Orichalcum Noricum. Offa fofiilia. Ofiracitesy Ovula pifcium petrificata. , 1 ; m : ■ Papilla muliebris lapide repraeien» tata* jfv ; 47; Permites, var. fpec. 77 Pe6iunculitae, var. fpec. 7f»7& Pegnefus amnis. ^ Penis puerilis imago in lapide, 47 Perna exigua lapide expreiia.. 47 Perficitis/ Y< PetafuncuJus lapideus. Petrificantes aquae. Phengites- Pholadesc Pifcium, imagines in lapidibus. +4 vertebrae petrificata. Pifcina pragrandis.iw ®Ugetfeic& j.4.7 9f 46 47 9 rz 7J Pnigites. Porpites Luidit. Porus lapis. 24 Prunum lapideum. 4f Pleud-AmethyftuSo 28 Pfeudo-Topazius. 28 Puteus fal utaris Noribergae credi- 102. 87 j Smaragdus occidentalis. 4 46. f* 27 feq. tus. Pyra lapidea. Pyri truncus lapideus. Pyrimachus. Pyrites. g I it Quercinum lignum petrmcatum. f 1 R; — - Radicis lignofae portio petrihca- ta. fz SKogenjtcm. 67 Rotundi lapides. 31 Rubrica dura , haematiti fimilis; 91 fabrilis. • i f Rugofae conchae anomiae foffiles. 78 l& ■ Sal aluminofum. 86. 90 nitri. * 86 petras. go Salina fodilia Norica go. feq. Sandalio indutum pedem referens feq. 47 24 4 94 27 *s 7f 51 41 10 39 39 41 42 Sdkn tes. ^elaeum, vid. Crypta. Spelunca, vid. Crypta. S\ hxrse lapides. S| hragis Alt ros. Stagna fu )tcrranea. Staiadl tes. Stahgmites. Stella es lapides. Sulphurea foftilia Noric. 80. feq. ■ • r. Tafconium Plinii. 15 Tellinites. 74* 7 f Terebratula. 78 79 Terra ampelites. g2. feq. Colonienfis. fci.gy cruftofa & miniata. * :r Doldia. lutea ;feu flava, figillanda N .rica. Teflacea petrifi, aca ?n genere. folFiha ur» valvia, yy, feq. bivaivia. 72* lapis. Saxum arenarium. 22. calcarium. Scaturigo memorabilis, (gchtfeiN ©tum Silices. Siliqua piperis Indici fimilis lapis. 46 F 1 AT 21 8f 14 if f 7 1 -\im ;; Topazius occidentalis Tophus lapis. Trochi fqfTiles. Tubuli vcrmiculares foffiles Turbinata foflilia. i >‘f m, Vermiculares tubuli folli !es. Vertebra pifeium petrifkats. V mohim Noricum. Unicornu folli e. n 24 69 7 2: 48 72 rr 81.90 Univalvia teiiacea petrificata eo- rum que diviiio. f 7- f 8 1 s. Errata quaedam corrigenda. Pag. 6. lin. 2 j. leg. regni, p. 7. 1 in. penulr. leg. indigitatam. leg. Neagorenf. p. 44. 1. j. & 1 7. leg, «Dendrit. p.g. 16. 8c 12. % \